Imatges de pàgina
PDF
EPUB

Scilicet in tantis opibus, quas optima matrum
Terra parit, nil te nisi tristia mandere sævo
Vulnera dente juvat, ritusque referre Cyclopum?
Nec, nisi perdideris alium, placare voracis,
Et male morati poteris jejunia ventris ? 95
At vetus illa atas, cui fecimus Aurea nomen,
Fætibus arboreis, et, quas humus educat, herbis
Fortunata fuit, nec polluit ora cruore.
Tunc et aves tutas movere per aera pennas,
Et lepus impavidus mediis erravit in agris; 100
Nec sua credulitas piscem suspenderat hamo:
Cuncta sine insidiis, nullamque timentia fraudem,
Plenaque pacis erant: postquam non utilis auctor
Victibus invidit (quisquis fuit ille) virorum,
Corporeasque dapes avidam demersit in alvum;

Tunc et aves,

96. dt vetus illa ætas, etc.] Aurei nium, II. Ep. X. 2. Sed ita addi sæculi innocentia abstinebat ab his debebat, quibus victibus inviderit. victibus. Aurea nomen, ut i. 168. Apparet igitur parenthesin claudenLactea nomen habet ; vide Burmannum dam esse post ille: quod nos adeo ad Fast, v. 595. De fætibus arboreis fecimus, quum cæteri post virorum ad i. 104. 11. 1. fætus illi merito ar. claudant. Lenzius subintelligit, inborei vocantur non arbutei, quia com vidit suum honorem. Virorum est, mendantur a suavitate. Fortunata gra. hominum, ut sæpe. Heinsius tamen vius, quam contenta.

suadet, priorum, id est antiquorum etc. e Virg. Georg. i. 139 sqq. Tutas, hominum, ut infra ver. 333. iii. ex quod plurimi habent, ut magis poeti Pont. 2. et alibi: Burmannus mallet, cum prætulimus to tuta. Prætulit et ferorum, hoc sensu : postquam primus Mitscherlich. Heinsius autem rectius ille (quisquis fuit) edendæ carnis judicabat tutæ, quod habent ambo auctor, invidit luporum et leonum nostri Regii codices; idem dederat victibus, quia illi carne vescerentur, Burmannus. Tuta erant, id est, se- stimulatus invidia, primo in cædem curæ volaverunt, quia illis retia tunc

ferarum ivit, deinde ad ejus exemplum non tendebantur. Mox quidam, ut sævitum contra innocua animalia. Oxoniensis habent intrepidus.

Ipse tamen nihil movet, quia mox 103. Postquam non utilis auctor, ferarum sequitur, fateturque se acetc.] Indignissima consuetudo serius cepturum fuisse priorum, si codicis irrepsit, non constat quo auctore. Non alicujus auctoritate id firmaretur. Corutilis per ditórnta, perniciosissimus. poreas dapes. Omnes dapes sunt corVictibus invidit, in contemptum eos

poreæ, sed per corporeas bic o apkuus, redegit, quia qui invident aliis, detra carneas intelligit. Demersit, ut vi. here de iis solent. Vide nos ad Pli 644.

Fecit iter sceleri: primaque e cæde ferarum 106
Incaluisse putem maculatum sanguine ferrum:
Idque satis fuerat; nostrumque petentia letum
Corpora missa neci salva pietate fatemur;
Sed quam danda neci, tam non epulanda fuerunt.
Longius inde nefas abiit; et prima putatur
Hostia sus meruisse mori, quia semina pando
Eruerit rostro, spemque interceperit anni.
Vite caper morsa Bacchi mactandus ad aras
Dicitur ultoris : nocuit sua culpa duobus. [endos
Quid meruistis, oves, placidum pecus, inque tu-

106. Primuque e cæde ferarum, etc.] Jam conjectando originem rei indicare conatur. A rebus licitis exorsi tandem, ut fit, ad nefarias delati sunt. Prima pro, primum. Corpora, animalia. Mittere neci ortum ex formulis demittere orco, sub tartara mittere, etc. Quam-tam, ut, ita non. Epulanda. Ergo etiam transitive dixerunt veteres epulari cum casu quarto, ut jam in Lexico Fabri notatum video ex hoc ipso loco.

113. Spemque interceperit, ut viii. 292. Cererem in spicis intercipit, ubi vide notam. Sus, quæ scrofa dicitur, in sacris Eleusiniis expiationis causa mactabatur ; quæ adeo in nummis sæpe Cereris sacra adumbrat. Vide Eckhel. Doctr. Num. Vet. ii, 222. Veram autem causam Ovidius non tetigisse videtur; sacra enim illa ex Ægypto translata, ubi sus post inundationem Nili agris utilis. Cæterum suem primam fuisse hostiam, monet etiam Varro de Re Rust. ii. 4: “A suillo pecoris genere immolandi initium sumptum videtur. Cujus vestigia sunt; quod initiis Cereris porci immolantur; et quod initiis pacis, foedus quum feritur, porcus occiditur," etc.

114. Vite caper morsa.] Heinsius malit Vite rosa, quia Fast. i. 357.

Rode caper vitem. Mox ante eundem Heins. edebatur mactatus dicitur ; multi mactatus ducitur; Heinsius malebat mactundus ducitur, quia victimæ duci dicuntur.

116. Quid meruistis, oves.] Varro, Re Rust. II. i. 4: " Putant oves assumptas et propter utilitatem et propter placiditatem.” Et placidus est epitheton proprium ovium; Terentius, Ad. IV. i. 18. quum fervet marime, tam placidum quam ovem reddo. Inque tuendos, tueri ad lactis cibum, et ad amictum referri possit, utroque enim humanum genus oves fovent. Tueri, alere, sustentare dicuntur homines armenta (Virg. Georg. ii. 195.) et vicissim hæc illos. In Cod. Norico ascriptam est scholion, tuendos, a frigore propter lanas, idque sequitur Burmannus. Rectius vero etiam ad victum referes, ut duo illa complectatur, quæ jam separatim nominantur. In tuendos, ut tueantur homines; Horatius, I. Od. xxvii. 1. Natis in usum lætitiæ scyphis. Vide ad v. 591. Mox, natum tolerare. Commode Heins, e Catalectis Pithæanis ascripsit hæc: “ Pythagoras populo nescis quæ suaserit olim ? Si jugulatis oves, quid erit, quod vestiat, inquit? Horriferum contra Borean ovis arma ministret."

Natum homines, pleno quæ fertis in ubere nectar?
Mollia quæ nobis vestras velamina lanas 118
Præbetis, vitaque magis, quam morte juvatis.
Quid meruere boves, animal sine fraude dolisque,
Innocuum, simplex, natum tolerare labores ?
Immemor est demum, nec frugum munere dignus,
Qui potuit curvi dempto modo pondere aratri
Ruricolam mactare suum ; qui trita labore
Illa, quibus toties durum renovaverat arvum, 125
Tot dederat messes, percussit colla securi.
Nec satis est, quod tale nefas committitur; ipsos
Inscripsere Deos sceleri, numenque supernum
Cæde laboriferi credunt gaudere juvenci.
Victima labe carens, et præstantissima forma, 130

120. Quid meruere boves.] Pythagoras suos βοός αρoτήρος απέχεσθαι, , a bove aratore abstinere nominatim jusserat. Legibus hoc cautum olim erat apud Athenienses; Ælianus Var. Hist. iv. 14: et Romani capite sanxerant, si quis occidisset; Varro Re Rust. ii. 5: et damnatum esse quemdam a populo Romano eam ipsam ob causam refert Plin. viii. 45. Causa ubique affertur hæc, quia bos arator sit yeupyos, socius hominum in opere rustico, Cereris minister, socius agriculture. Aurea imprimis ætate summum scelus habebatur, boum visceribus vesci; Cicero, Nat. Deor. ii. 63. Secundum Arat. ver. 15. æneæ ætatis homines id primi ausi erant. Noster vero non solum ob utilitatem, sed etiam ob simplicem naturam boum causam agit, et ita, ut facile commiserationem faciat. Simpler opponitur fraudulento et doloso. Natum tolerare labores, ad tolerandos labores; Cicero, Nat. Deor. ii. 63. de bubus, quorum cervices natæ ad jugum, tum vires humerorum et latitudines ad aratra er

VOL. IV.

trahenda. Demum, vere ; Sallustius, Cat. 2. is demum mini vivere videtur ; vid. Cortius ad xü. 5. Trita labore pro, trita jugo. De derat Heinsius mutandum censet vel cum tribus MSS. in dederunt, ut quæ subintelligatur, vel in tulerat. Sine causa. Agricola boum munere et renovat agrum, et dat, procreat, messes. In plurimis autem Italiæ locis tam durum erat arvum, ut non nisi quinta, aut nona adeo aratione, ab ingentibus et fortis, simis aratris perfringeretur; Plinius, V. Ep. vi. 10; hinc taurus ingemere aratro Virgilio dicitur.

128. Inscribere Deos sceleri, Deos facere vel auctores, vel socios sceleris: sic x. 199. deitram inscribere leto. Tauris oblatis Jupiter maxime gaudebat; iv. 755.

130, Victima labe carens.] Curaba. tur, etiam sacerdote adhibito, ut victimæ sine omni labe et egregiæ essent, τέλεια, έκκριτα, ιερεία. Ηoc quoque, ut ornatus cornibus additus, displicet commoto nostro Pythagoræ. Pro forma Heinsius malebat formæ, ut ix. 45).

3 K

Nam placuisse nocet, vittis præsignis et auro,
Sistitur ante aras, auditque ignara precantem,
Imponique suæ videt inter cornua fronti,
Quas coluit, fruges; percussaque sanguine cultros
Inficit in liquida prævisos forsitan unda. 135
Protinus ereptas viventi pectore fibras
Inspiciunt, mentesque Deûm scrutantur in illis.
Unde fames homini vetitorum tanta ciborum?
Audetis vesci, genus o mortale ? quod, oro, 139
Ne facite; et monitis animos advertite nostris;
Qnumque boum dabitis cæsorum membra palato,
Mandere vos vestros scite, et sentite colonos.
Et quoniam Deus ora movet, sequar ora mo-
ventem

143

monet posse legi præstantis corpora forma. Fruges, nempe molam, farinam sale mixtam (salsæ fruges, Virg. Æn. ü. 133.) qua frons victimæ, focus et cultri aspergebantur. Pravisos in unda, quia aqua in sacris per pelves disposita. Sed hoc nihil valet vel ad indignitatem rei demonstrandam, vel ad commiserationem faciendam. Fibre proprie extorum extremitates, deinde omnino exta, h. e. jecur, cor, pulmones. Ventes, consilia Deorum et fata ; Silius, i. 124. Intrare mentes Superum ; v. 59. Mentes Deorum erplorare.

139. Audetis resci nimis præcise additum ; quo interciditur flumen orationis. Genus o mortale. Bersmanni MSS. genus immortale, quod placebat Grutero, ut ad metempsychosin respiciat; Bersmannus etiam accusativi casus tunc esse volebat: codices Regii ambo genus o mortale. Dare palato, mandere; palatum enim, tamquam gustus instrumentum, crebro commemoratur, imprimisque homines luxuriosi palato inservire dicuntur. Colo

nos. Sic etiam Plinius, viii. 45. de eo, qui bovem occiderat, exactus in erilium, tamquam colono suo interempto.

143. Et quoniam Deus, etc.) Hic videtur ad alia progredi, sed e ver. 173 sqq. apparet, hæc quoque cum superioribus cohærere. E metempsychosi novum sumit argumentum, non esse mactanda animalia. Sed quia illud dogma vulgo ignotum, propterea se fingit vatem Deopopoúpevov, qui Deo plenus oracula fundat. Hinc etiam oratio se attollit. Deus ore moret; Apollo me hortatur, ut loquar. Seqnar, obsequar, parebo. Rite, decenter, ut in rit colere Deos, rite sacra facere. Qui explorant atque aliis indicant consilia Deorum, dicuntur cælo mertem insertare ; Stat. Theb. in. 549 : superas mentes recludere Silius, i, 19: hinc h. 1. recludere Delphos et athera, item reserare oracula augustæ mentis, h. e. docere homines incognitas adhuc sententias ab Apolline sibi Düsque revelatas. Evestigare verbum rarum pro, investigare: et quidem plurimi (et Regius codex A.) dant investigata ;

Rite Deum; Delphosque meos, ipsumque reclu-
Æthera, et augustæ reserabo oracula mentis. [dam
Magna, nec ingeniis evestigata priorum,
Quæque diu latuere, canam : juvat ire per alta
Astra; juvat terris et inerti sede relictis, 148
Nube vehi, validique humeris insistere Atlantis;
Palantesque animos passim ac rationis egentes
Despectare procul, trepidosque, obitumque timen-
Sic exhortari, seriemque evolvere fati : [tes
O

genus attonitum gelidæ formidine mortis ! Quid Styga, quid tenebras, quid nomina vana timeMateriem vatum, falsique piacula mundi? [tis, Corpora sive rogus flamma, seu tabe vetustas Abstulerit, mala posse pati non ulla putetis. 157 alterum accepit Heinsius ex Berneg. xxxiv. 9. dixit bruta tellus. Palantes, Thuan. primo Moreti et aliis. Priores, qui propter errores et cupiditates huc antiquiores homines; vide Heinsium illuc vagantur, relicta salutari via. ad ver. 104.

Respexit autem Lucretium, ii. 9 sqq. 147. Juvat ire per alta Astra.] de editis Sapientium templis : “ DeHeinsius putat versum sublimem fore spicere unde queas alios, passimque et sonorum, si rescribatur per ardua videre Errare, atque viam palantes Astra, ut ultima litera ToỒ ardua eli quærere vitæ, Certare ingenio, condatur ob sequentem vocalem initio se tendere nobilitate," etc. idque paulo quentis versus. Si ultimam literam post tribuit rationis, sapientiæ, cges.. Toù ardua elidi nolis, versus dactylicus tati. Seriem, perpetuum rerum curmanebit et jam talem vidimus in libro sum. Evolvere, enarrare; volvere fatoxii. 395. In illo etiam loco revocavi arcana dixit Virgilius, Æn. i. mus lectionem codicum, secundum 262. quam versus non solum est dactylicus, 154. Tenebras, Orci. Pro nomina sed etiam abundat syllaba, quæ, ob multi numina: nomen sape est figmen. vocalem subsequentis versus, eliditur; tum, et opponitur rei; Horatius, I. hoc autem loco nihil mutandum credi Od. iv. 24. nor fabulæque manes : ibi mus, quia primus Hamburg. unus vide Lambin. Falsus mundus, subHeinsianæ emendationis fuit auctor ; terraneus, quem finxerunt et in quo immo codicis nostri Regii B. librarius describendo occupati sunt vates. Ibi scripsit jurat ire per astra alta, tam crimina in superis commissa piari crequam omnem dubii locum tollere vo. debantur debitis pænis. Exemplo luerit. Mente me attollam supra ter sunt Tantalus, Ixion, Tityos. Nec

Graviter et vere iners sedes. Pythagoræi negabant, animas impioPro et inerti Sixi codex habet mortali rum post repetitas migrationes pænas ut sit appositio, terris mortali sede, pati atque a Furiis vexari. Vetustas,

Cæterum Horat. I. Od.

tum

ram.

relictis.

senectus.

« AnteriorContinua »