Imatges de pàgina
PDF
EPUB

I. पादेन-पदा
L. पादे-पदि

पादाभ्याम्-पड्याम् पादयोः-पदोः

पादैः-पद्भिः
पादेषु-पत्लु.

[ocr errors]

दन्त m. a tooth. N. दन्तः दन्तौ

दन्ताः A. दन्तम्

दन्तान्-दतः I. इन्तेन-दता दन्ताभ्याम्-दड्याम्

दन्तैः-दभिः L. दन्ते-दति दन्तयोः-दतो

दन्तषु-दत्नु. नासिका f. the nose.

f N. नासिका नासिक

नामिकाः A. नासिकाम्

नासिकाः-नसः I. नासिकया-नसा नासिकाभ्याम्-नोभ्याम् नासिकाभिः-नोभिः D. नासिकायै-नसे

नासिकाभ्यः-नोभ्यः L. नासिकायाम-नसि नासिकयोः-नसोः नासिकासु-नःसु-नस्सु

मासाः

मासान्-मासः मासैः-माभिः मासेषु-माःसु-मास्सु.

मास m. a month. N. मासः

मासौ A, मासम् I. मासेन-मासा

मासाभ्याम्-माभ्याम् L. मासे-मासि मासयोः-मासोः

हृदय n. heart.

हृदये
A.
I. हृदयेन-हुदा हृदयाभ्याम्-हयाम्
L. हृदये-हदि हृदययोः-हृदोः

असूज . blood. N. अस्क

भसूजी

N. हृदयम्

हृदयानि
हृदयानि-हन्दि
हृदयैः-हद्भिः
हृदयेषु-हृत्सु.

अनि

अजि, असानि अग्भिः-असभिः

A. अमुक-ग

अजी I.

अजा-अना असम्म्याम्-असभ्याम् D. आज-अत्रे L. अजि, अनि-असनि अरुनोः अत्रोः

अत्तर-यः-असभ्यः

असूक्षु-असम

X. यूषः A. यूषम्

यूषण-यूष्णा

यूप. soup.
यूषो

यूषाः

यूषान्-यूष्णः I. यूषाभ्याम् यूपभ्याम्

यूषः-यूषभिः L. यूष, यूटिण-यूषणि यूपयो:-यूष्णोः यूषेषु-यूष.

यकृत् ॥. the liver. N. यकृत्-द यकृती

यकृन्ति A.

यकृन्ति-यकानि I.

यकृता-यक्का यकृयाम्-यकभ्याम् यकृद्भिः-यकभिः L. यकृति, यक्ति-यकनि यकृतोः-यक्नोः यकृत्सु-यकसु

[ocr errors]

N. शकृत् A, शकृत् I.

शकृत् n. dung.
शकृती

शकृन्ति
शकृती

शकृन्ति-शकानि शकृता, शक्ना शकृयाम्, शकभ्याम् शकृद्भिः, शकभिः L. शकृति, शक्नि-शकान शकृतोः ,शक्नोः शकृत्सु, शकसु

[ocr errors]

उदक n. water.

N. उदकम् उदके

उदकानि A. उदकम् उदके

उदकानि, उदानि I. उदकेन, उद्दा

उदकाभ्याम् , उदभ्याम् उदकैः, उदभिः L. उदके, उद्रि-उदनि उदकयो, उद्रोः उदकेषु, उदसु

आस्य. moutli. N. आत्यन्

आस्थ

आम्यानि ...

आसानि I. आस्चन, आमा

आसा-या। जाया। आम्वः, आसभिः L. आच, आनि-भासनि आस्ययाः, भान आथर आसनु

मांस n flesh.

m. N. मांसम्

मांस

गांसानि A.

मांति I. मांसन, मांसा मांसा-यान् , मान्-यान्

मांसः, मान्गिः L. मास, मासि मांसयोः, मांसीः मांसंषु, मान्-मान्त्सु

पृतना f. an army. N. पृतना

पृतने

पृतनाः
A. पृतनाम्
I.

पृत्नया, पुता पृतनाभ्याम् , पुड्याम पुतनाभिः, पुद्धिः
D. पृतनायै पृते

पृतनाभ्यः, पृड्यः L. पृतनायाम, पुति पृतनयोः, पृताः पृतनामु, पृल्लु. § 129. The following suffixes are sometimes added to nominal bases to express the meanings of cases,

(a) The suffix nq added to the base of a noun gives it the sense of the Ab.*; as Threa: from carelessness,' qran: ‘from the real state of the thing, in reality', ज्ञानतः from knowledge' बहुतः &c.

' ‘ (6) The suffix ay is used to denote the meaning of the Loc. case, and is generally added to pronominal adjectives; as dit 'in that place, there'; सर्वत्र in every place, everywhere' &c

[ocr errors]
[ocr errors]

" प्रतियोगे पञ्चम्यास्तसिः | Pin. V. 4. 44. By 'इतराभ्योपि दृश्यन्ते | Pin. V. 3. 14 तस्, चल &c. may stand for all cases except the nom, (though they may be used for the nom, also).

[ocr errors]

$ 130. A few nouns such as भुर् earth', स्वर 'heaven', संवत् 'a year of an era', अस्तम् setting, शम् 'ease, नमस् a bow', स्वस्ति 'hail, farewell', &c. are indeclinable.

CHAPTER IV.

स्वः

PRONOUNS AND THEIR DECLENSION. $

§ 131. The following 35 words are termed 'Pronouns' in Sanskrt:-सर्व, विश्व, उभ, उभय, डतर, डतम (i. e. the words formed by the addition of tiie terminations srait and 3TGH to the pronouns किम् , यत् , and तद् which become क, य and त respectivly before these; e.g. कतर, कतम; यतर, यतम; and ततर, ततम), अन्य, अन्यतर, इतर, त्वत्, त्व, नेम, सम, सिम; पूर्व पर, अवर, दक्षिण, उत्तर, अपर, अधर;

अन्तर; त्यद, तद् , यद् , एतद् , इदम् , अदस्, एक, द्वि, युष्मद , अस्मत् , भवत्, and किम्.

1-Personal Pronouns. $ 132. The pronouns अस्मद्, 'I' युष्मद् thou', and भवन् ; 'your

'

' honour:'

N. B. The declension of the first two of these pronouns is the same in all the three genders.

अस्मद् m. f. n.
अहम्
आवाम्

वयम्
A. माम् or मा

अस्मान् or नः आवाभ्याम्

अस्माभिः D. मह्यम् or मे आवाभ्याम् or नौ

अस्मभ्यम् or नः आवाभ्याम्

अस्मत्
G. मम or मे आवयोः or नौ

अस्माकम् or नः
L. मयि
आवयोः

अस्मासु युष्मदस्मदोः षष्टाचतुर्थीद्वितीयास्थयोर्वानावी | बहुवचनस्य वनसौ । तेमयावेक वचनस्य । त्वामौ द्वितीयायाः। Pin. VIII. 1. 20-23.

N.

आवाम् or नौ

I. मया

Ab. मत्

N. त्वम्

Ab. त्वत्

युष्मद् m. f. n.
युवाम्

यूयम्
A. त्वाम् or वा

युवाम् or वाम युष्मान् or वः
I.
त्वया
युवाभ्याम्

युष्माभिः
D. तुभ्यम् or ते युवाभ्याम् or वाम् युष्मभ्यम् or व:
युवाभ्याम्

युष्मत्
G. तव or ते युवयोः or वाम्

युष्माकम् or वः
L. त्वयि
युवयोः

युष्मासु भवत् to be declined like भगवत् ; भवान् भवन्तौ भवन्तः N. भवन्तम भवन्तौ भवतः A. &c. अत्रभवन् , तत्रभवत् , (see Syntax, pronouns)

. are similarly declined. 1- $ 133. (a) The optional shorter forms of the pronouns 3TFHE and युष्मद are never used at the beginning of a sentence or of a foot of metre;* nor can they be used inmediately before the particles च, वा, ह, or हा, अह and एवt; as मम गृहं my house, and not मे गृहम् ; वेदैरशेषैः संवेद्यास्मान् कृष्णः सर्वदावतु (Sid. Kau.), 'may Kệshna, revered throughout or capable of being known properly from all the Vedas, always protect us; and not नः कृष्णः &c.; तवैव कृत्यमेतद ‘this is surely your deed', and not ते एव &c. But if these particles do not connect these forms they may be used with thems; as हरी हरिश्च मे स्वामी (Sid. Kau.) Hara and Hari are my lords, &c.

पदात् । अनुदानं सर्वमपादादौ | Pin. VIII. 1. 17. 18. The following couplets illustrate the use of these short forms:-श्रीशस्त्वावतु मापीह दत्ता ते मपि शर्म सः | स्वामी त माप सहारः पातु वामापे नौ विभुः ।। सुखं वा नौ ददात्वीशः पतिर्वा मपि नौ हरिः । सोऽव्याहो नः शिवं वो नो दद्यात्सेव्योऽत्र वः स नः || Sid. Kau.

न चवाहाहैवयुक्त | Pan. VIII. 1. 24. इयुक्तग्रहणात्साक्षाद्योगेऽयं निषेधः। परम्परासम्बन्धे तु आदेशः स्यादेव | Sid. Kau.

« AnteriorContinua »