Imatges de pÓgina
PDF
EPUB

तदाचार्येणोक्तं । भद्रं कृतं भवद्भिर् यद् अहं जानामि तद् अहं युष्मान अध्यापयियामि। इति कथयित्वा स तेषाम् उपवेशनार्थम् आसनानि दापितवान् ॥ तेषु विद्यार्थिषु सुखम् उपविष्टेषु वेदगर्भो विद्याग: स्व.पुत्रम् अवदत् । विद्यागर्भ त्वम् एतेषां सर्वेषां विद्यार्थिनां निवासार्थ प्रत्येकम् मैठं दर्शयित्वा दैहि ॥ ततो विद्यागर्भो गुरो यथा निदेशं तथानुष्ठितवान् ॥

अथ परेधुः प्रातः स्नात्वा कृताहिकः स आचार्यः स.पुत्रः पाठशालां समेत्योपविष्टः॥ तदा पुत्रेण समाहूताः सर्वे छात्राः पाठशालाम् आगताः ॥ तत आचर्य्यस् तान् अपृच्छत् । केषां किं शास्त्रम् अध्ययनीयं? ॥ केचित् प्रत्यूचुः । अस्माकं वेदाः पठनीयाः ॥ केचिद् ऊचुः । अस्माभिः स्मृतयो थ्येतव्याः ॥ केचिद् ऊचुः । वयं तान् अध्येयामहे ॥ आचा

42) for तदा साचार्येण उक्तं, r. 4. r. b. r.199. 43) p. 138. b. #)r.174. 45) p. 123. 46) 2d future, p. 88. 4) p. 144.c. 45) उपवेशन, “sitting down," p.177. c. 49) acc. pl. neut. p. 32. 50) “He gave," p. 142. a. 51) locative absolute, r. 189. 52) p. 151. a. 53) p. 139. i. p. 174. 51) p. 53. r.83. 55) 1st pret. of root vad. 56) p.bl. 7)r.79.56) p. 177.c. 59) “to each one," r. 171.b. 60) मठ, “a cell or student's apartment." 61) p. 144. c. p. 126. 62) p. 118. 63) gen. c. p. 35. Vis. changed to " by r. 27.a. 64) “according to the order,” r.171.b. 65) “he performed,” root sthā, with prep. anu (p. 173.), see also p. 142. a.

“in the morning,” r. 31. 67) कृताहिक, “ having performed his daily prayers, or religious observances," r. 159. 68) r. 161. 69) “ having arrived at," root i, with sam and ā, r. 166. p. 144. a. 70) p. 139. e.

'a scholar." 72) r.90. a. p. 111. 73) r. 186. a. 4) p. 113. p.147. b. 75) p.54. 1.85. 76) r. 215. and p. 50. 77) “ are to be read,” nom.

pl. m. root

पठ्. :8) nom. pl. of स्मृति, “ law," as delivered by Manu and other legislators, p. 34. 79) p.146. a. 80) acc. pl. of तर्क, “logical treatise." 1) 2d fut. ātm. of i, with adhi, p. 79.e.

66) प्रातर,

71) छात्र,

येणोक्तं । भवतु तावद् भवताम् अभिमतं ॥ पुनर् आह । प्रथमं वेद.पाठिन उपविशन्तु ॥ ततो यर्थाविधि तान् वेद,पाठान् अपाठयत् ॥ तदनन्तरं गुरूर आह । इदानीं ताध्यायिन आर्गच्छन्तु ॥ तेष्व् आगतेषु ताम् तान् अयापितवान् ॥ इत्थं स्मातीन स्मृतीर् अध्याय गुरुर् गृहं गतः ॥ एवं क्रमेण प्रत्यहं वेदादीनि शास्त्राणि पाठयति स्मै॥

अथैकदा विद्यागर्भः स्वगृहे पितरं विज्ञापयामास । पितस् तावद् अस्माकं पाठशालाया मठाश चत्वारिंशत्संख्यकाः सन्ति । शियास् तु शतं निवसन्ति । अत एकैक स्मिन् मठे हो वो चयम् वयश्च विद्यार्थिनो वसन्ति । तत्र तेषां भोजन शयनादिषु क्रियासु महत् कष्टं जायते । किं तावत् कर्तव्यं ॥ इति श्रुत्वा सो-ध्यापकः किमपि प्रत्युत्तरम्

7) पाठ,

2) p. 104. 3) p. 153. e.

4) See root ब्रू, p. 114. note b. 5) “readers of the Vedas," nom. pl. m. (p. 149. a.) 6) p. 177.6.

a lesson," “ lecture,” r.192. a. 8) p.87.. 9) r. 27.a. 10) p. 153.f. ") nom. pl. of अध्यायिन्,

a reader," p. 149. a. 12) p. 174. 13) r.20. 11) p. 142. a. 15) p. 152.c. 16) FHIÊT, “ a student of turn or law,” p. 23. viii. 17) p.145. i. 18) p.161. b. 19) "every day,” प्रति is often prefixed in this sense, p. 177. b. 20) p. 167. b. 21) p. 199.e. 22) for अथ एकदा, r.6. See also p. 152. d. 23) p. 37.

24) 2d pret. of the causal of all, “ to know," with prep. fa, p. 87. d. and r. 108. 25) voc. case, p. 37. and r.31.

26) gen. case, p.31. and r.28. b. r) r. 25. a. 28) p. 48. Heur: is the proper form (r. 157.), but It may be redundantly added to 29) p. 101.

30) r. 25. a. 31) p. 49. 32) root vas, with prep. ni, 33) p. 152. a. r.28. a. 31) loc. c. (r. 72.) of ekaika, each single," eka being doubled, r.6. The doubling of a word in a distributive sense is very usual. 35) p. 48. 36) p. 171.c. 37) r.63. 38) 7.89. a. 39) p. 146. a. 10) r. 26. b. 41) p. 150. b. 4.) “any, p.54. r.85. 43) " answer," acc.c.

any word. p. 107.

[ocr errors]

अदैवा क्षणं चिन्तापरो भूत्वा मनसा बहु विचार्य बुद्या तद् उपायं निश्चितवान् । पश्चात् पुत्रम् उवाच । शृणु पुत्र प्रवक्ष्यामि। अस्माकं पाठशालाया ये ये मठाः सन्ति तेसर्वे पाषाण निर्मिताः । अधुना तादृशानां मठानां निमपिणं बहु.धनव्यय साध्यं । तावन्ति धनानि च मम गृहे नेदानी सन्ति । किन्तु धनं विना ते कथं भवियन्ति । यतः ।

विना वित्तव्ययं कापि कार्य सिद्धिर् न जायते धन.मूलाः क्रियाः सा यत्नस् तस्यार्जने मतः अतो-च मया निश्चितम् एतत् । त्वं गृहे तिष्ठ । अहं श्वो यामान्तरं गन्तास्मि । बहवो धनिनः सन्ति दातारः । किन्तु सर्वेषां मध्ये बहुधनो धर्मिष्ठो वदान्यश्च वीरजिनामा राजास्ति । तस्यैव गृहं गमिथामि । इत्य् उवा स आचार्यः स. छिष्यान् समाहूय तैः सह काशीराजगृहं ययौ ।

p. 142.

nom. c.n.

4) “without giving,"p.143.a.r. 135. 5)r.180.a. 46) “lost in thought, nom.c. 47)p.143.a. 48) p. 43. p.182. d. 49) p. 151. a. 50) “ having deliberated," root char in caus. with prep. vi, p. 145. i. 51) inst. c. of gf,“ mind.” 52) " he fixed upon,"

53) p.151.. SH) p. 76.d. 55)r.94. 56) “I will declare," 2d fut. of vach (p.80.), with prep. प्र.

57) r.86. 58) “built with stone," r.144. 59) p. 151.b. 60) “of such like," gen. pl. हश is added to the crude pronouns त, शत, य, to express similarity, the final a being lengthened. 61) "the building,"

62) “to be effected by the outlay of much money,” p. 171.b. 63) r.61. 64) for न इदानों, r.b. 65)r.137. 66) p. 156. c. 67) p. 152. c. 68) p.104. 69) r.147. 70)r.85. 71) r. 157. 72) loc. case of wit, "acquisition," p. 185. c. 73) “is recommended," p. 140. 0. 74) p. 107. 75) श्वम्, “tomorrow," r.26. a. 76) p. 172.g. 77) 1st fut. of gam, "to go,” p. 80. 78) p.35. 79) p. 43. 80) p. 37. 81) r.156. 82) p. 47. 83) "munificent,"r.25. a. 4) वीरजित, proper name, “Hero-conqueror," r. 42., t changed to n by r. 15. (see p. 167.). 85) p. 41. r.4. 86) 2d fut. p. 80. sr) for सर्वान् शिष्यान्, r.20.1.84) p. 145. d. 89) “to the palace of the king of Benares." 90) p. 76. a. p. 112. and r. 191. a.

FF

अथ वेदगर्भः सर्वैः शिथैः सह नाना.शास्त्रालापैर् बहुदूरं गत्वा गङ्गातीरे माध्याहिकी क्रियां चकार । ततस् तत्र दण्डम् एकं विधम्य पुनर् जाम । तदनन्तरं गत्वा गवा बहून्य अहष्टपूर्वाणि राजकीयैश्वाणि पश्यन्तस् ते ब्रायणा बहुजनाकुलं राजहार प्रॉपुः। तब वो दौवारिको दण्डहस्ती तान् ब्राह्मणान् दृष्ट्वा प्रणेमतुः पप्रचतुश्च । भवन्तः कुत्र यास्यन्तीति । वेदगर्भः प्रत्याह । राज.सन्निधिं गन्तुकामा वयं तबास्मान नयतं । ततस तयोर् एकः शीघ्रं गत्वा तेषाम आगमन,वाती मन्त्रिणे कथयत् । मन्त्री राजानं विज्ञापि

r.154.

p. 171. b.

1) “ with conversations on various books of science,” or “ with various conversations on literary topics." 2) “ belonging to mid-day,” acc. case, fem. p. 23. viii. 3) p. 102.

4) acc. case of दण्ड, “a space of twenty-four minutes,” r. 180. a. 5) “having rested” (p. 145. F.), from wn, “to be weary," see the force of fa, p. 175. 6) p. 107. 7) The repetition of the word gives continuity to the action, "as they kept on advancing." 8) acc. case, plur. neut. p. 36. r.'7. 9) p. 172. g. 11) राजकीय, “ regal” (p. 23. xi.); Trogi,“ supremacy” (p. 23. vii.), “ signs of regal supremacy,”

11) p. 107. 1. 123. 12) r.28. b. 13) “thronged with many people,”

11)r. 147. 15) 3d plur. 2d pret. of ap (p. 120.) with प्र. 16) nom. case, dual of दौवारिक, “a porter.” In forming a noun according to p. 23. ix., when the initial is a double consonant, consisting of two letters of which the last is v or y, this double consonant is resolved into a syllable by the insertion of u for v, or i for y, and this u or i take the Vriddhi change required by the rule.

17) दण्ड, a mace," "staff,"r. 157. 15) 3d dual, 2d pret. of नम्, “to bow" (p. 78. e.), with prep. प्र, see p. 175. 19) 3d dual, 2d pret. of प्रच्छ, “to ask." According toWilkins and Bopp (whose authority was followed at p. 77. f. and p. 111.) this should be पपृच्छतुः, but the form पप्रच्छतुः is correct according to the Siddhānta Kaumudi 142, and on the same authority the base quo will be retained throughout this tense. 20) r. 84. 21) p. 152. b. 22) p. 112. and r. 4.

ब्रू,
note b.

p.
114. and

p. 175. 21) “the king's presence," r. 147. 2) p. 198. c. 26) 2d dual, imperat. of नी, to lead." 27) p.bl. 25) p. 151.

29) dat. case, p. 43.

23)

see

तवान् । ततो राजाज्ञया सो-मात्यः समेत्य बहुमान पुरस्सरं तान राजसभा समानयत् । तदा राजा सिंहासनाद् उत्थाय तम् आचार्य प्रणनाम। तदानीं वेदगभी राजानं वर्णयितुम् आरबवान।

भवन्तो धार्मिका धीरा धनिनो दान.शीलिनः। दया.दाक्षिण्य सम्पन्नाः सत्यव्रतपरायणाः ॥ सौन्दर्यभूमयः शूरा यायका जितेन्द्रियाः । जित.रोष.रयाः सौम्याः सुशीलाः सत्वशालिनः ॥ श्रुतस्य पारदृश्वानो राजनीति.विचक्षणाः। सदोधमाः सदाचाराः प्रजा.पालनतत्पराः॥ नाना,देश विशेषज्ञा नानाभाषासु पण्डिताः। नानागुणिगणैः सेव्याः सुसञ्चित.यशोधनाः ॥ राज्ञोक्तं । साँधु पाण्डित्यं साधु कवित्वं । पाण्डित्यं

30) आज्ञा, an order,” p. 182. c. 31) “ with great respect,” lit.“ preceded by great respect." 32) 1st pret. of ait with sam and ā. 33) inf. mood of root वर्ण, “to eulogize,” 10 conj. 34)“ began,” root of with prep. WT, r. 126. See also p. 197. 35) nom. plur. (r. 28. b.) p. 23. ix. See also r. 188. 96) nom. plur.“ of a generous disposition.” s7) p.171.1. 38) " devoted to the sincere (discharge of ) religious observances." 39) सौन्दये, “beauty" (p. 23. vii.); भूमि, “site" (p. 34.). 40) nom. plur. of यायजूक, “the performer of frequent sacrifices." 41) p. 169. a. 42) रोष, "passion"; 0,"current,” “ the current of whose passion is restrained.” 43) सौम्य, “handsome as the moon."

4) सत्व, “excellence"; शालिन्, “possessing." " always"; उद्यम, " exertion," r.b. r. 161. 46) सत , “good"; आचार, “ practice," r. 14. r.159.

47) “ devoted to the protection of your subjects." 48) “ knowing the peculiarities of various countries"; , “knowing,” p. 149. 1. 49) loc. case of भाषा, "adialect."

50) गुणिन्, “a gifted person" (r. 20. last paragraph); गण, a multitude."

51) “ to be honoured,” root sev, p. 147. c. 52) “possessing a large accumulation of fame and riches," r. 171. b. 55) r.140. 51) p. 33. p. 22. vi.

46) सदा,

« AnteriorContinua »