Imatges de pÓgina
PDF
EPUB

विद्ययैव समं कामं मर्तव्यं ब्रह्मवादिना । आपझ् अपि हि घोरायां न त्व एनाम इरिणे वपेत् ॥१३॥ ब्रामस्य जन्मनः कती स्व.धर्मस्य च शासिता। बालो पि विप्रो वृद्धस्य पिता भवति धैर्मतः ॥१४॥ न तेन वृद्धो भवति येनास्य पलितं शिरः । यो वै युवाय अधीयानम् तं देवाः स्थविरं विदुः ॥१५॥ यथा काष्ठमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः । यश्च विप्रो नधीयानस बयस ते नाम बिभेति ॥१६॥ सेवैतेमांस तु नियमान ब्रह्मचारी गुरौ वसन्। सन्नियम्येन्द्रिय.यामं तपो.वृद्ध्यर्थम् आत्मनः ॥१७॥ चोदितो गुरुणा नित्यम् अप्रचोदित एव वा। कुर्याद् अध्ययने यत्नम् आचार्य्यस्य हितेषु च ॥१॥ आचार्यश्च पिता चैव माता धाता च पूर्वजः । नार्तेनाय अवमन्तव्या ब्राह्मणेन विशेषतः ॥१९॥ यं मातापितरौ क्लेशं सहेते सम्भवे नृण । न तस्य निष्कृतिः शक्या कर्तुं वर्ष.शतैर् अपि ॥२०॥ 15) r. 6. 16) p. 151. a. ) ब्रह्म, “the Vedas"; वादिन्, “an expounder," p. 149. a.

19) इरिण, n. “ barren soil."

16) p. 52. note.

20) ब्राह्य, adj. " relating to Brahma," “divine,” p. 23. viii. 1) r. 66. 22) swa is here used generally (" own") and not reflexively. 23) nom. case, sing. masc. of gifag, p. 115. p. 149. 2. 21) p. 152. a. 25) पलित, adj. "gray" (as the hair). 26) nom. case, sing. of the pres. part. ātm. of put, “to read," p. 113. and r. 124. 27) p. 95. note. 2$) p. 23. xii. 29) r. 135.

30) p. 117. 31) for सेवेत इमान्, r. 5. r. 20. : seveta is the sd sing. pot. atm. of sev, “to serve," "practise." 32) See verse 62.

3) i.e. गुरुसमीपे, com. "at his Guru's." 34) indec. part. of yum,to restrain,” with prep. sam and ni. 35) p. 177.c.

36) p. 102.
37) p. 195. b.

35) " born first," " elder." 39) p. 140. 1. 40) r. 152. b. I) 3d dual pres. atm. of sah, “ to bcar." !) p. 37.+. 43) “ acquittance," "discharge of a debt."

11) p. 198. a. 4) r. 180.

[ocr errors]

तयोर् नित्यं प्रियं कुर्याद् आचार्य्यस्य च सर्वदा ।
तेष्व् एव त्रिषु तुष्टेषु तपः सवें समाप्यते ॥२१॥
तेषां त्रयाणां शुश्रूषा परमं तप उच्यते ।
न तैर् अभ्यननुज्ञातो धर्मम् अन्यं समाचरेत् ॥ २२॥
अभिवादन,शीलस्य नित्यं वृद्धोपसे विनः ।
चत्वारि सम्प्रवर्द्धन्ते आयुर् विद्या यशो बलं ॥ २३॥
यथा खनन खनित्रेण नरो वार्य अधिगच्छति ।
तथा गुरुगतां विद्यां शुश्रूषुर् अधिगच्छति ॥ २४॥
विषाद् अय् अमृतं याचं बालाद् अपि सुभाषितं ।
श्रद्दधानः शुभां विद्याम् आददीतावराद् अपि ॥२५॥
अथ तेन परो धम्मो विद्या शौचं सुभाषितं ।
विविधानि च शिल्यानि समादेयानि सर्वतः ॥२६॥
इन्द्रियाणां विचरतां विषयेष्व् अपहारिषु ।
संयमे यत्नम् आतिष्ठेद् विद्वान यन्तेव वाजिनां ॥२७॥

46) p. 90. f. r. 190. ) "unpermitted." This insertion of the negative prefix an (r. 135.) between the two prepositions is remarkable, and the more so, as the metre would equally admit of अनभ्यनुज्ञातो. . 4:) अभिवादन, “salutation." 4) उपसेविन्, "one who serves or honours," p. 149. a. 50) p. 48. 1) 3d plur. pres. atm. of the root

वृथ्,

1st conj. with prep. sam and pra. r.7. 3) lit. “ desirous to hear,” r. 40. 1) श्रद्दधान, “possessing अत्, belief," r.124. a. 5) 3d sing. pot. ātm. of with prep. ā, p. 174. 6) “purity," from शुचि, “pure," by p. 23. viii. 7) nom. plur. n. of शिल्प, “an art." 8)“ to be collected,” fut. part. of (p. 147. c.) with prep. sam and ā. 9) gen. plur. of pres. part. of चर (r. 123.) with prep. vi, p. 175. 10) loc. plur. r.7. ॥) अपहारिन्, "a seizer," from हु (p. 149. a.) with prep. apa. 12) root sthā with prep. ā, “to follow up," "apply"; यानम् आस्था is a common phrase in Manu for “ to make effort."

1.) will, nom. sing. masc. “a driver,” from 04, “to restrain” (r. 181.2.).

न जातु कामः कामानाम उपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्मेव भूय एवाभिवर्द्धते ॥२६॥ इन्द्रियाणां प्रसङ्गेन दोषम् ऋछन्य असंशयं । सनियम्य तु तान्य् एव ततः सिद्धिं नियच्छति ॥२९॥ वेदाम त्यागश्च यज्ञाश्च नियमाश्च तपांसि च । न विदुष्ट.भावस्य सिद्धिं गच्छन्ति कर्हि चित् ॥३०॥ वशे कृत्वेन्द्रिय.यामं संयम्य च मनस् तथा । सर्वान् संसाधयेद् अर्थान् अक्षिखन योगतस् तनुं ॥३१॥ इन्द्रियाणां तु सर्वेषां यद्य एक क्षरतीन्द्रियं । तेनास्य क्षरति प्रज्ञा हैतेः पावाद् इवोदकं ॥३२॥ यस्य वाङ्मनसे शुद्धे सम्यग्गुप्ने च सर्वदा । स वै सर्वम् अवाप्नोति वेदान्तोपगतं फलं ॥३३॥ सम्मानाद् ब्राह्मणो नित्यम् उविजेत विषाद् इव । अमृतस्येव चाकाङ्केद् अवमानस्य सर्वदा ॥३४॥

अभि.

24) यम्

14) p. 153.f.

15) p. 109. 16) कृष्णवर्मन् , masc. “fire” (nom. . case -मी). 17) p. 153.d. 18) root

वृध
with
prep.

19) 3d sing. pres. of root , "to go to,” “incur,” r. 191. b. 20) r. 171. b.

21) root यम् with नि, “to obtain"; com. लभते. 22) “ depraved,” pass. part. of दुष् (p. 139. i.) with prep. vi and pra. 23) r. 133.

with

prep. सम्. 25) nom. case sing. of the pres. part. of fa, “to harass,” 5th conj. r. 123. r. 135. 26) योग, "religious meditation," p. 152. a. 22) तनु, fem. “the body." 25) r. 136. b. r.7. 29) 3d sing. pres. of क्षर, 1st conj. “to ooze out," "to disappear gradually." 30) हति, “a leather skin." 31) r. 195. 32) r. 152. a. मनस्, when compounded with वाक,

becomes मनस. Panini, 5. 4. 77. 33) see p. २. 7. 4) उपगत, “obtained," lit. “undergone.” 35) r. 195. a. 36) root fast, 6th conj. with 30,“ to fear.” 37) root aia with w, “ to be desirous of.” 38) gen. case of अवमान, n. “ dishonour."

सुखं ए अवमतः शैते सुखं च प्रतिबुध्यते ।
सुखं चरति लोके स्मिन अवमन्ता विनश्यति ॥३५॥
एवं चरति यो विप्रो ब्रह्मचर्यम् अविनुतः ।
स गछत्य उत्तमं स्थानं न चेहाजायते पुनः ॥३६॥

Duties of the Brahman in the second Order, or Quarter of his Life,

as a Grihastha, or Householder. .

चतुर्थम् आयुषो भागम् उर्षिवाद्यं गुरौ विजः ।
द्वितीयम् आयुषो भागं कृतदारो गृहे वसेत् ॥३७॥
अद्रोहेणैव भूतानाम् अल्पद्रोहेण वा पुनः ।
अक्लेशेन शरीरस्य कुबीत धन.सञ्चयं ॥३॥
धमार्थाव् उच्यते श्रेयः कामार्थों धर्म एव च ।
अर्थ एवेह वा श्रेयस् त्रिवर्ग इति तु स्थितिः ॥३९॥
सन्तोषं परम् आस्थाय सुखार्थी संयतो भवेत्
सन्तोष.मूलं हि सुखं दुःख.मूलं विपर्ययः ॥४०॥

.

39) p. 113. 40) r.9. r. 19. 41) r.131. 2. 42) p. 175. 43) स, "not," and विभुत, “deviating." 4) 3d sing. pres. of root, जन्, 4th conj. (r.89. a.), “to be born," with prep. सा. If from this may be derived a noun बाजाति, the phrase शतम् साजाती: (p. 155. a.) might be explained, without making WT govern the accusative.

1) p. 44.+.

) acc. case (r. 180. a.) of भाग, 3) p. 143. a.

1) i.e. गुरुकुले, com. 5) दार, "a wife," p. 169. a. 6) अ, “not"; द्रोह, m. "injury." 1)p. 103. ) r. 152. a. r. 190. 9) p. 90.f. 10) "restrained." n) These two compounds well illustrate the difference between a relative and absolute dependent compound; the first is used relatively, and as an epithet of yo, it must therefore be translated" has its root," or “ is founded in contentment"; the second is not used relatively to fapia:, or it would be written दुःखमूलः; it must, therefore, be translated as an absolute dependent, “the root of misery,” see p. 167. a.

H H

“part." p. 32

..

वेदोदितं स्वकं कर्म नित्यं कुर्याद् अतन्द्रितः । तडि कुवन यथाशक्ति प्राप्नोति परमां गतिं ॥४१॥ इन्द्रियार्थेषु सर्वेषु न प्रसज्येत कामतः । सान परित्यजेद् अर्थान स्वाध्यायस्य विरोधिनः ॥४२॥ वयसः कर्मणो र्थस्य श्रुतस्याभिजैनस्य च । वेष.वा.बुद्धिसारूपम् आचरन् विचरेद् इह ॥४३॥ न सीदैन अपि धर्मेण मनो-धर्मे निवेशयेत् । अधार्मिकाणं पापानाम् आँशु पश्यन् विपर्ययं ॥४४॥ नाधर्मश् चरिती लोके सद्यः फलति गौर इव । शनैर् आवर्तमानस तु कर्तुर् मूलानि कृन्तति ॥४५॥ यदि नात्मनि पुचेषु न चेत् पुत्रेषु नषु । न व एव तु कृतो धर्मः कर्तुर् भवति निष्फलः ॥४६॥ व्यसनस्य च मृत्योश्च व्यसनं कष्टम् उच्यते । व्यसन्य अधो-धो व्रजति स्वर् यांत्य् अव्यसनी मृतः ॥४७॥

1) खक, "own," p. 23. xii.
15) for तद् हि, r. 18. 14) r. 123.

15) p. 120. 16) 3d sing. pot. pass. of सन् , “to adhere to,"p. 90. d. 7)p. 174. 16) खाध्याय, "inaudible reading to one's self of scripture.” 19) acc. case plur. of fardfra, “adverse to,” “inconsistent," from रूप, by p. 149. a.

20) gen. case sing. of अभिजन, “family rank." 21) also written वेश, “dress." 22) “ sameness of form," from सरूप, by p. 23. vii. Cf. also p. 90. note 51. 23) r. 123. and

p.

174. 24) root sud, p. 107. and r. 123. 2:) p. 182. 6.

26) p. 153.e. 27) “ committed," p. 139. h. 25) p. 153.1. 29) nom. case (r. 27. a.) of go, “the earth,” meaning also “a cow,” 30) p. 151. b. 31) lit. "rolling on,” root

वृत
with

जा,r.124. 2) p.37. 3) p.65.b. 34) loc. plur. of athl,“ a grandson, p. 37. 35) “ without फल, “fruit," P. 154. e. and

P.

15. note. 36) me, “the most grievous," used as a superlative. s) for व्यसनी (r.7.) p. 27. iv. 35) p. 156. e. 39) खर , indecl. " heaven." 40) p. 112.

r.19.

p. 39.7.

« AnteriorContinua »