Imatges de pÓgina
PDF
EPUB

आचार्याय पत्र लेखनीयं । तस्यावागमनाथ गद्यपद्यादि.युक्तं पत्रं लिख । ततस् तेन पत्रे लिखिते कार्याधीश राजानं श्रावयित्वा राज.मुद्राङ्कितं कृत्वा पत्र.वाहकम् आहूय प्रेषयामास । राज.पचं प्राप्य वेदगर्भो द्वाभ्यां शिष्याभ्यां सह शीघ्र राज.सनिधिम् आगमत् ॥

अथ राजा वेदगर्भम् आगतं दृष्ट्वा प्रणनाम । आचार्य्यम तु वेदं पठित्वाशिषं ददौ । राजा पृच्छति । भो विहन् पाठशाला कीदृशी जाता मठाश्च कीदृशाः कति जाताः? । आचार्येणोक्तं। भूपते वे शते मठा निर्मिताः। मध्ये महती पाठशाला सुनिर्मिताभवत् । भूपतिनोक्तं । तब छात्राः प्रवेशनीया भवता । वेदगर्भः प्रत्याह । स्वयं गत्वा नवगृहप्रवेशो राज्ञा कारयितव्यः । ततो भूपतिर् भद्रं भद्रम् इत्य उक्ता भृत्यान् अवदत् । मोहूंर्तिक आहूयतां । ततस तैर् आहूतो गणक आगत्योपविष्टः ॥ अथ नृपतिस् तम् आज्ञापयति । भो ज्योतिषिक नव

31) p. 147. b. 32) “ for his coming hither," "containing an invitation for him to come hither.” 33) गद्य, “prose"; पद्य, "verse," p. 171. c. 1) r. 189. 3) मुद्रा, "a seal"; अङ्कित, “ stamped." 36) “ letter-carrier," root वह, p. 150. b.

37) 2d pret. (r. 108.) of caus. of इष with प्र, p. 175. 35) p. 48.

39) 3d pret. of gam, “to go," with prep. ā, p.

83. h.

40) p. 143. a. 41) r. 137. 42) “ having recited," p. 143. a. 43) acc. case of ashis, p. 44.+.

11) p. 118.

15) r. 140. 46) voc. case of vidwas, p. 44. 17) nom. fem. of कीदृश, “what kind ?"

45) p. 54.1. 49) p. 104. 50) p. 35.1.

51) "are to be made to enter" (p.147. b.) caus. of root विश् with z, see also r. 215. 32) caus. of कृ, p. 146. a. 53) " the astrologer," formed by p. 23. ix., from मुहूर्त,

'an hour."

54) 3d sing. imp. pass. p. 90.f. 5) गणक, 'an astrologer,” from गण, “to calculate,” p. 150. b. 16) r.. अ) ज्योतिषिक, "an astrologer," from ज्योतिस , "a star."

[ocr errors]

"

G G

गृहप्रवेशय दिनं निरूपणीयं । ततः स विचार्य नवगृहप्रवेशयोग्यं लग्नं कथयामास। राजोवाच। तत्पूर्व.दिने तत्रास्माभिर् गन्तव्यं भवान् यद् यत् कर्म तत्र करणीयं तत् सवें स्वयं विधास्यति । अथ वेदगर्भो राजीनुज्ञा गृहीत्वा गृहं गतः॥

परे हनि प्रातः स राजा मन्त्रिणम् आज्ञापितवान् । पाठशाला प्रति लोकान् प्रेषय। ते तत्र द्रव्याण्य आसादयन्तु स्थानानि परिष्कुर्वन्तु । ततः स धनं दत्वा बहून कार्यकरिणो जनान् प्राहिणोत् । तदनन्तरं स राजा भृत्य.मन्त्रिपुरोहितैः सहितः शुभे मुहूर्ते तत्र जगाम । नृपतिर् गजवाहनेन पुरोहितश्च मन्त्रिप्रभृतयस् तुरगवाहनैश् चलिताः। भृत्याः पदैर् वव्रजुः ॥ अथ तत्र गत्वा राजा निरूपित.दिवसे ब्रामणैर् वास्तुया

57) r. 176. 58) “is to be chosen,” “ fixed upon,” root 4 with fa. 50) “ auspicious moment," "favourable season." 60) r. 108. 61) "on the day before that (fixed upon for the ceremony).”

." 62) p. 203. b. 6.) r. 86. 61) p. 42. 65) r. 147. b. 66) “will arrange," root धा with prep. वि, p. 119. 67) acc. case of

अनुज्ञा, “permission to depart," r. 147. 65) p. 143. a.

69) loc. case of अहन्, “a day." 70) 1. 126. 1) p. 155. b. 2) p. 175. s) r.7.

4) 3d plur. imp. of caus. of सद्

with wt, “let them procure." 5) “let them decorate," p. 102. p. 174. 6) acc. case, p. 43. . 7) 1st pret. of fe, “to send,” with prep. 9, 5th conj. r. 94. १) पुरोहित, “the family priest," "with the servants, the minister, and the priest," r. 151.

9) “at an auspicious moment,” a muhūrta is two dandas or forty-eight minutes.

. 10) 7. 193. b. वाहन is applied to any thing which carries, p. 11) “the minister and the others," r. 157. 12) तुरग, “a horse,” r. 25. a. 13) 2d pret. of व्रज, “to go," r. 98. 14) r. 193. a. “having caused the ceremony to be performed by the Brahmans.” 15)

वास्तुयाग, “a ceremony or sacrifice performed on entering a new habitation," r. 157.

150. c.

गादिकं कारयित्वा बहुब्राह्मणान् भोजयित्वा नृत्य गीत.वादिवैर् महोत्सवं कारयित्वा छात्रान् नवं वैश्म प्रावेशयत् । तदनन्तरं नरपतिः कार्यकारादिभ्यः पारितोषिकं प्रादात् । तत्परदिने स्व.पुरं प्रति जिगमिषु राजानं वेदगर्भः परितुष्टमना अब्रवीत् । स.परिवारस्य राज्ञः शुभं भूयात् । भूयात् पुनर्दर्शनं ।

रिपुञ्जयो भवान् भूयात् प्रजानां च प्रपालकः ।

निरामयो निरातङ्कः सदाभक्तिः परेश्वरे ॥ इत्य आशिषं समाकर्ण्य स राजा जातभक्तिस् तैर ब्राह्मणैर् अनुज्ञातः सहामात्यभृत्य,पुरोहितैः स्व.पुरं प्रति प्रतस्थे ।

अथ वेदगर्भस्य पाठशालायाः सुख्यातिर् बहुदरं व्याप्नोत्। विद्यार्थिनश्च नाना.दिग्देशेभ्यः क्रमश आगत्य त्रीणि शतानि बभूवुः। स च तान् सर्वान् अन्तेवासिनःप्रति.दिनं त्रिकालम अध्यापयति स्म ॥

pra, p. 83.i.

16)

नृत्य, dancing"; गीत, “ singing"; वादित्र, “ musical instrument," r. 151. a. 17) r. 43. i. Is) 1st pret. r. 192. a. 19) r. 194. and r. 157. 20) acc. cuse, "agratuity," that which causes परितोष, “ satisfaction" (p. 23. ix.). 21) 3d pret. of with prep.

22) 7. 182. 23) p. 169. a. 24) “ together with his retinue," r. 161. 25) 7. 209.

26) “ the conqueror of your enemies," p. 149. 1. 27) “ the guardian." 28) "

“free from सामय or sickness,"p. 154. e. r. 161. 29) “ free from all आतङ्क, apprehension.” 30) “always devoted to," r. 161. 32) loc. case, “the Supreme Lord,” " the Deity," r.184. a. 33) “permitted to depart." 34) “ spread abroad,” root āp with vi, p. 120. 35) p. 104.

36) acc. case, plur. of wafat, “a pupil," 37) ofa give the sense of “every,” r. 171. b. 38) " at the three seasons," i.e. “morning, noon, and evening." 39) p. 199..

p. 43.

॥ मनुसंहितासारः ॥

SELECTIONS FROM THE INSTITUTES OF MANU.

ORIGIN OF THE FOUR CLASSES, AND GENERAL VIEW OF THEIR DUTIES.

सर्बस्यास्य तु सर्गस्य गुप्त्यर्थं स महाद्युतिः ।
मुख.बाहूरुपज्जानां पृथक् कर्मांण्य अकल्पयत् ॥१॥
अध्यापनम् अध्ययनं यजनं यांजनं तथा ।
दानं प्रतियहं चैव ब्राह्मणानाम् अकल्पयत् ॥२॥
प्रजानां रक्षणं दानम् इज्याध्ययनम् एव च ।
विषयेष्व् अप्रसक्तिश्च क्षत्रियस्य समासतः ॥३॥
पशूनां रक्षणं दानम् इज्याध्ययनम् एव च ।
बणिक्पथं कुसीदं च वैश्यस्य कृषिम् एव च ॥४॥
एकम् एव तु शूद्रस्य प्रभुः कर्म समादिशत् ।
एतेषाम् एव वर्णानां शुश्रूषाम् अनसूर्यया ॥५॥
भूतानां प्राणिनः श्रेष्ठाः प्राणिनां बुद्धिजीविनः ।
बुद्धिमत्सु नराः श्रेष्ठा नरेषु ब्राह्मणाः स्मृताः ॥६॥

1) जरु,

masc. .

६) पद्,

1) Gen. case, sing. of सर्ग, " creation." 2)r. 171.. 3) r.159. " the thigh."

masc.

the foot," r. 16. This is a complex compound, the whole being a dependent involving an aggregative, p. 171. b. 6) r.7. 7) 1st pret. of कृप, “ to enjoin,” 10th conj. p. 87. e 8) acc. case of यजन, n. "the performance of a sacrifice." 9) the lengthening of the a shows that this word is from the causal, p. 87. e. 10) ace. case of प्रतियह, “acceptance." 1) r. 196. 12) "summarily," p. 152. a. 13) acc. case of afuente, n. “traffic,” lit.“ way

of merchants." " 11) acc. case of कुसीद, n. “ usury." 16) acc. case of

शुश्रूषा,

fem. . " service," lit. “desire to hear," p. 23. xiii. 16) instr. case of अनसूया,

fem. . " absence of envy or grudge," p. 182. d. 17) p. 188.d. 16) r.144. a. 19) r. 42. ii. and p. 188. d.

ब्राह्मणेषु च विद्वांसो विद्वत्सु कृत.बुद्धयः । कृत.बुद्धिषु कतारः कर्तृषु ब्रह्मवेदिनः ॥७॥ विप्राणां ज्ञानतो ज्येष्ठं क्षत्रियाणां तु वीर्य्यतः । वैश्यानां धान्य,धनतः शूद्राणाम् एव जन्मतः ॥६॥ ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यस् यो वर्ण विजातयः । चतुर्थ एकजातिस तु शूद्रो नास्ति तु पञ्चमः ॥९॥

THE FIRST OR SACERDOTAL CLASS (OR BRAHMANS).

Duties of the Brahman in the first Order (Ashrama) or Quarter of his Life, as a Brahmachārī, or Student of Religion, subject to

his Guru or Preceptor. विद्या ब्राह्मणम् एत्याह सेवधिस ते स्मि रक्ष मां। असूर्यकाय मां मा दास तथा स्यां वीर्यवतमा ॥१०॥ यम् एव तु शुचिं विद्या नियतब्रह्मचारिणं । तस्मै मां ब्रूहि विप्राय निधिपायाप्रमादिने ॥११॥ धमार्थौ यत्र न स्यातां शुश्रूषा वापि तहिधा । तब विद्या न वप्तव्या शुभं वीजम् इवोषरे ॥१२॥

18) p. 44. 19) p. 37.

20) ब्रह्म,

“the divine spirit, from which all things are supposed to emanate, and to which they return."

21) p. 152. a. 22) p. 23. viii. 23) p. 48. 24) indec. part. of root i, “to go,” with prep. ā, p. 144. a. 25) nom. case (r. 25. a.) of सेवधि, “ a divine treasure.” 1) 1.9. 2) p. 101. ३) dat. case of असूयक,

"a detracter."

१) r. 208. and 5) nom. fem. of the superl. degree of वीर्यवत्, “possessed of vigour," r.42. i. r.71. 6)r. 174. 7) 2d sing. pot. of vid, to know," p. 95. and r. 28. b. १) r. 194. १) p. 114. 10) dat. case of falfing, “the protector of a treasure"; प, “a protector,” from पा, “to protect," by r. 131. 1.

11) dat. case of अप्रमादिन, “not negligent," p. 43. 12) r. 152. a. 15) nom. fem. of fut. pass. part. of rap, “ to sow," p. 146. a. 11) जपर, n. "a barren salt soil."

p.83.i.

« AnteriorContinua »