Imatges de pÓgina
PDF
EPUB

राज्यतो वरं । सुकविता चे अस्ति राज्येन किं? यतः ।

चारैः पश्यन्ति राजानः शास्त्रैः पश्यन्ति पण्डिताः॥ चारचक्षुषो पि राजानो न सर्वज्ञाः । शास्त्रचक्षुषः पण्डिता एव सर्वज्ञा अतो राजत्वात् पाण्डित्यस्य विशिष्टतास्ति । वेदगर्भ उवाच । भद्रम् उक्तं भवता किन्तु सर्व.प्राणिनां पालकत्वाद् राज्ञः प्रधानत्वं । अपरञ्च ।

इन्द्रियाणि विनिर्जित्य तप उयं चकार यः। दतदानः स्वधर्मस्थः स राजा जायते शिंतो ॥ इत्य आकर्ण्य राजा हृष्टं.चित्तस तं विप्रं बहु प्रशस्य तस्मै सहस्रं रूप्य मुद्रा ददौ । तदनन्तरं सिंहासनाद् उत्थाय स्वान्तःपुरं प्रविष्टवान् । मन्त्री स.शिष्यं वेदगर्भम् आह । भवद्भिर् अद्य स्थातव्यं । नृपतिर् भवतां वेद.पाठान श्रोतुम इच्छति । श्वः प्रातः पाठं श्रावयित्वा गन्तव्यं ॥ अथ कार्याधीश आगत्य तान् विप्रान् वासगृहं नीत्वा

55) "than royalty, p. 152. a. p. 188.f. 56) 7.217. 57) r. 187.a. 58) p. 107. 59) p. 167. a. 60) विशिष्टता, "superiority," p. 24. xiv. p. 188.J. 61)r. 28. a. 62) r.1b4. प्राणिन, “a living creature," p. 27. iv. 63)

“ from his being the पालक (r. 150. b.) or protector," see r. 177. b. 64) p. 154. b.

65) root fot, “to conquer,” with prep. fa and fare, p. 144. a. 66) acc. case, neut. p. 43. 1. 28. a. 67) “one by whom gifts are given," “liberal,” p. 169. a. 68) p. 149. 1. 69) loc. case of fafa, “the earth,” p. 34. 79) p. 169. a. 71) root sira, “ to praise," p. 145. e. 72) r.194. 73) p. 49. 74) “ silver coins," acc. case, plur. fem. (p.31.), r. 28. b. 75) p. 118.

76) acc. case of अन्तःपुर, “the inner or private apartments." 77) p. 153.f. 78) p. 146. a. 79) p. 197. 80) causal of

to hear,” p. 144. c. 1) p. 203. b. 2) lit. "the superintendant of affairs (r. 147.), "the steward," r. 28. a. 5) p. 145. g. 1) नी, “to lead," r. 102. b.

लेह्य पेयं चैव्यं चोथम् इति चतुर्विधैर् अन्नैर् भोजयाञ्चकार॥

अथ राजा माध्याहिकं कृत्यं समाय मन्त्रिणम आहूतवान् । तदामान्यः समेत्योपविवेश । राजा मन्त्रिणा सह राजकीय कार्य मन्त्रयित्वा पश्चाद् आह । मन्बिन वेदगर्भस्यागमन. प्रयोजनं जानासि? । मन्त्री ब्रूते । प्रभो विप्रो-सौ महा.विद्वान् । सर्वदा शास्त्राध्यापनेन कालं यापयति । विद्यार्थियो विद्यादानात् तस्य कायें नान्यत् । तस्मात् तत्साहाय्य.संसाधनम् एव तस्य गमन,प्रयोजनम् इत्य् अनुमीयते। राजाह। भद्रं तावद अस्माभिम तत्साहाय्यं कर्तव्यं । इत्य उक्त्वा भूपतिः क्षणं विचार्य पुनर् अब्रवीत् । एवं भवतु वयं पाठशाला कारयित्वा दास्यामः । अध्यापकाय विद्यार्थिभ्यश्च वृत्ति दास्यामः । इत्य् उवा परिचारकान् प्राह । कार्याधीशम् आहयत । ततः कार्याधीशेनागत्य प्रणामे कृते । राजा तम् आज्ञापयति । वेदगर्भस्य प्राचीनायाः पाठशाला

p. 145. i.

5) लिह, “to lick" (p. 147. h.); पा, “to drink" (c.); चर्व, “to chew" (७.); चूम्, “to suck" (h.). This division of food into four kinds, lickables, drinkables, chewables, and suckables, is not unusual in Indian writings. 6) caus. of bhuj, “to eat," r. 108. r. 193. a. 7) “ having finished," caus. of root साप् with सम्,

5) समेत्य उपविवेश (r. b.), “having arrived, sat down,” 2d pret. of विश्. 9) मन्त्र , “to consult," 10th conj. p. 192.c. 10) voc. case, p. 43. 1) p. 123. 12) p.114. 15) voc. case of

प्रभु, “master,” p. 35. 11) p. 165. a. विद्वान् is here used as a substantive, “a learned man (p. 44.).

15) p. 152. d. 16) “ causes to go, passes,” caus. of , p. 87. d. 17) r. 176. a. 18) p. 188.f, see r.188.

19) p. 151. c. 20) साहाय्य, “ assistance"; संसाधन, "effecting," "the effecting some assistance in this matter." 21) “ is inferred," pass. of mā with

22) root , “to give," p. 79. e. 25) acc. case plur. of परिचारक, an attendant." " 24) root hwe (p. 107.) with prep. ā. 25) p. 202. c.

26) "on an obeisance being made," r. 189. 20) gen. case, fem. of प्राचीन,

anu, r. 112.

"old."

याः समीपे वेदगर्भेण निदर्शिते स्याने चतुर्दिषु बहून मठान मध्ये महती पाठशालां च शीघ्रं निमापय । मास.त्रय.मध्ये गृहाणां पाषाण,चूर्णैः सुनिमाणं सैम्पूर्ण कर्तव्यं ॥

तम इत्य् आँदिश्य नृपतिः पुनः पार्श्वस्थान परिचारकान प्रोवाच । कोषाधीशम आयत। ततो भृत्याहानात् समुपागत्य कोषाधीशे कृत.प्रणमे सति नृपतिस् तम् आज्ञापयत् । हैं सहने मुद्राः कोषाद् देंहि । भृतिदानार्थे सहस्रम् एकं । पाषाण.चूर्णदि.क्रयणार्थ सहस्रम् एकं । पश्चात् प्रयोजनानुरूपं यद् यद् देयं तद् दास्यसि ॥

अथ मन्त्री स.शिष्यं वेदगर्भ समेत्य सर्वे राज्ञोक्तं श्रावयामास । सर्वैः शिष्यैर् उक्तं । भद्रं भद्रं कृतकृत्या वयम इति । आचार्यश्यावदत् । अस्माकं स.जातीयो भवान् स.पंक्षो महा.बुद्धिः सुधार्मिकः परोपकारी महा.कार्य साधनहेतुः । 28) loc. case,“ pointed out.” 29) " on all four sides,” p. 165.c.; fast,“ a quarter,”

loc. case plur. p. 45. 30) "cause to be built,” caus. of AT (p. 87. d.) with prep.

nir. 31) पाषाण, " stone"; चूर्ण, " mortar;" "lime," p. 103. b. 32) निर्माण, "construction." 33) “ completed." 34) root fee with prep. WT,“ to command,” p. 145.f. 35) acc. case,

“the superintendant of the ata or treasury,” “the treasurer." 36) साहान, "summons," r. 177. b.

37) root

गम्
with

sam, upa, and ā, p. 145.g. 38) p. 169. a. loc. case. 39) 7. 189. 40) acc. neut. (p. 48.). 41) acc. dual neut. 42) acc. plur. fem. p. 31. 43) p. 118.

44) “ for the payment of wages," r. 171. c. 45) p. 171.c. 46) "according to need," r. 171. c. 7) r.207. a. 48) for राज्ञा उक्तं, “ that which had been said by the king." 2) caus. of श्रु, “to hear," r. 108. 50) p. 205. 51) “ of the same class or caste (p. 23. xi.), the prep. # when compounded with #rifa and a has the force of समान, "same." 52) “ of the same party.”

55) 7. 159. 54) “ the instrument of the accomplishment of great affairs.

ब्राह्मणस्य ब्राह्मणो गतिः । विद्वान् हि विहांसं वेति । का चिन्ता नः कार्य सिद्धये? ॥

अथ प्रातर् वेदगर्भः समुत्थाय सर्वैः शिष्यैः सह जलाशये नित्य कृत्यं कृत्वा राजद्वारं समागतः । तदा मन्त्री तवागत्य तान ब्राह्मणान नीत्वा शुचौ स्थाने उपवेशयामास। तस्मिन्नेव समये राजा तवागत्य विप्रान् प्रणनाम । तदा वेदगर्भः पंक्ति.क्रमेण शियान् उपवेश्य तैःसह साम.वेदगानं समारंभ। राजा सुर्थाव्यं सुललितम् अश्रुत.पूर्व सामगानं श्रुत्वा चर्मकृत्य पुलकित.तनुः प्रेमाश्रुगलित.नेत्रो जात.श्रद्धाभक्तिर् गद्गदया वाचा साधु साध्व इत्य् अब्रवीत् । सर्वे विप्रा राजन जय जयेत्यै ऊचुः । अथ वेदगभी पृछत् । भी भूपते भवतो विभूत्या वयं सर्वे सिङ्घ,मनोरथा इदानीं स्व.गृहं जिगमिषवः। राजावदत् । यथाभिमतं भवतां तथा भवतु । तदा स आचार्य उत्थाय शिथैः सह प्रतस्थे । ततो मन्त्री किञ्चिद्

"

p. 147.d.

55) acc. case, p. 44. 56) p. 94.

57) dat. case of fafy (p. 34.), why need we be anxious about the success of our affairs ?” 58) 7.39. 59) r.108. 60) r. 19. 61) "in a line."

62) p. 145.i. 63) सामवेद, the Sāma Veda is the third of the four Vedas, composed in metre, and therefore always chaunted ; गान, “a chaunt," r.147. 64) “delightful to be heard,"

65)“ very charming." 66) p. 172.g. 67) “ being astonished," चमत्

is a sound of surprise prefixed to कृ. 68)“ having the hair of his body erect with delight,” p. 169. a. 69) “ his eyes shedding tears of (religious) sympathy,” p.171. b. 70) “ his faith and devotion being excited."

71) गद्द, “indistinct,” or “convulsive," from emotion. 72) voc. case, p. 41. 73)2d sing. imperat. of root ji, p. 106., a word used in acclamation.

74) p. 205. 75) p.111. 76) r. 140. ग) p.35.+.

78) p. 169. 4. 79) r. 182. and p. 35. 80) 3d sing. 2d pret. atm. of स्था (p. 76. a.) with प्र, p. 175.

दूरं विप्रान् अनुव्रज्य पराववृते । कार्याधीशेन प्रेरिताः कार्यकारादयो विप्राणां पश्चाच् चलिताः । ते सर्वे शीघ्रम् आगत्य गङ्गा.तटं प्राप्ताः । ततः कार्यकाराज्ञया नाविकैर् नौका समानीता। ते सर्वे नौकाम आरुह्य पारं गताः। ततस ते सन्ध्याकाले पाठशालां प्रॉपुः ॥

अथ वेदगर्भो गृहं प्राप्य रात्रौ तेषां कार्यकारादीनाम आतिथ्यं चकार । प्रभाते कृत.प्रातः कृत्यस् तान पाठशाला नीत्वा छात्रैः सह बहु विचार्य नवीनायाः पाठशालाया निर्माणार्थं स्थानं दर्शयामास । तदा कार्यकार आचा-ज्ञां प्राय स्थपतीन् भृतकांश्च कार्ये नियोजयामास । मासबय.मध्ये मठाश्च पाठशाला च सुनिर्मिता जाताः ॥

अथ चारैर् आगत्य सर्बो वृत्तान्तो रौजे विज्ञापितः। राजा कार्याधीशम आज्ञापयत् । पत्रलेखकम आय । वेदगीय पत्र लेखय। ततः कार्याधीशो गजलेखकम् आह्याकथयत्।

p. 167. b.

p. 120.

1) व्रज् to go with अनु, p. 173. 2) 2d pret. of वृत् , “to turn" (p. 106.), with पण, p. 174.

3) कार्यकार, “the managing workman," 4) p. 156. e. and r. 16.

5) r. 212.

6) inst. case, plur. of नाविक, "a boat-man." 7) नौका, “a boat."

8) “was brought," root aft, p. 138. 6. 9)p. 174.

10) पार, “the opposite bank." 11)2d pret. 12) p. 167. b. 13) “ hospitality,” p. 23. vii.

14) “after he had performed his morning exercises (of religion),” p. 169. a. 15) r.192. b. case, fem. of नवीन, "new."

17) 1.28. b.
18) p. 177.c.

19) p. 126. 20) acc. case, plur. masc. of स्थपति, "an architect," " master-builder." 21) acc. case, plur. masc. of भृतिक, a hired labourer," sh inserted before च by r. 20. 22) p.195. b. 23) caus. of yuj with ni, r. 108. 21) p.140.0. 25) p. 202. c. 26) r. 194.

27) acc. case, पत्र, “ a letter"; लेखक, “a writer" (p. 150. b.). 28) 2d sing. imp. p. 107.

30) p. 145. d.

16) gen.

29) r. 20. +.

« AnteriorContinua »