Imatges de pÓgina
PDF
EPUB

तयोर नित्यं प्रियं कुर्याद् आचार्य्यस्य च सर्वदा ।
तेष्व् एव त्रिषु तुष्टेषु तपः सर्वे समाप्यते ॥ २१॥
तेषां त्रयाणां शुश्रूषा परमं तप उच्यते ।
न तैर् अभ्यननुज्ञातो धर्मम् अन्यं समाचरेत् ॥ २२॥
अभिवादन.शीलस्य नित्यं वृद्धोपसे विनः ।
चत्वारि सम्प्रवर्द्धन्ते आयुर् विद्या यशो बलं ॥२३॥
यथा खनन खनित्रेण नरो वार्य अधिगच्छति ।
तथा गुरुगतां विद्यां शुश्रूषुर् अधिगच्छति ॥ २४ ॥
विषाद् अय् अमृतं याचं बालाद् अपि सुभाषितं ।
श्रद्दधानः शुभां विद्याम् आददीतावराद् अपि ॥२५॥
अथ तेन परो धम्मो विद्या शौचं सुभाषितं ।
विविधानि च शिल्यानि समादेयानि सर्वतः ॥२६॥
इन्द्रियाणां विचरतां विषयेष्व् अपहारिषु।
संयमे यत्नम आतिष्ठेद विद्वान यन्लेव वाजिनां ॥२७॥

0

46) p. 90.f. r. 190. 47) “unpermitted.” This insertion of the negative prefix an (r. 135.) between the two prepositions is remarkable, and the more so, as the metre would equally admit of अनभ्यनुज्ञातो. 46) अभिवादन, " salutation." 49) उपसेविन्, one who serves or honours,” p.149. a. 50) p. 48. 1) 3d plur. pres. atm. of the root

वृध,

1st conj. with prep. sam and .pra. . 2) r.7. 3) lit. “ desirous to hear,” r. 40. 4) TEYTT,“ possessing , belief,” r.124. a. -5) 3d sing. pot. ātm. of with prep. ā, p. 174. 6) "purity,” from शुचि, “pure," by p. 23. viii.

7) nom. plur. n. of शिल्प,

an art.”

8) “to be collected,” fut. part. of (p. 147. c.) with prep. sam and ā. 9) gen. plur. of pres. part. of चर (r. 123.) with prep. vi, p. 175. 10) loc. plur. r. 7. 1) अपहारिन्, "a seizer," from ह (p. 149. a.) with prep. apa. 12) root sthā with prep. ā, “to follow up," "apply"; यानम् आस्था is a common phrase in Manu for “ to make effort."

1) यन्ता, nom. sing. masc. “a driver;" from यम्, “to restrain" (r. 131. 2.).

न जाँतु कामः कामानाम उपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्मेव भूय एवाभिवईते ॥२६॥ इन्द्रियाणां प्रसङ्गेन दोषम् ऋछन्य असंशयं । सन्नियम्य तु तान्य् एव ततः सिद्धिं नियच्छति ॥२९॥ वेदाम त्यागश्च यज्ञाश्च नियमाश्च तपांसि च । न विदुष्टभावस्य सिद्धिं गच्छन्ति कहि चित् ॥३०॥ वशे कृत्वेन्द्रिय.यामं संयम्य च मनस् तथा । सर्वान संसाधयेद् अर्थान् अक्षिखन योगैतम तनुं ॥३१॥ इन्द्रियाणं तु सर्वेषां यद्य् एकं क्षरतीन्द्रियं । तेनास्य क्षरति प्रज्ञा हैतेः पावाद् इवोदकं ॥ ३२॥ यस्य वाङ्मनसे शुद्धे सम्यग्गुप्ते च सर्वदा । स वै सर्वम् अवाप्नोति वेदान्तोपगतै फलं ॥३३॥ सम्मानाद् ब्राह्मणो नित्यम् उविजेत विषाद् इव । अमृतस्येव चाकाङ्केद् अवमानस्य सर्वदा ॥३४॥

14) p. 153.f.

1.) p. 109. 16) कृष्णवर्मन् , masc. “fire” (nom. case -मी). 17) p.153.d. 18) root वृथ् with prep. अभि.

19) 3d sing. pres. of root , “ to go to,” “incur,” r. 191. b. 20) r. 171. b.

21) root up with fa, “to obtain"; com: लभते. ५) “depraved,” pass. part. of दुष् (p. 139. i.) with prep. vi and pra. 23) r. 133. 21) यम् with prep. सम्. 25) nom. case sing. of the pres. part. of fa, “to harass,” 6th conj. r. 123. r. 135. 26) योग, “religious meditation," p. 152. a. 27) तनु, fem. “the body." 28) r. 136. b. r. 7. 29) 3d sing. pres. of क्षर, 1st conj. “to ooze out," "to disappear gradually." 50) हति, “a leather skin.” 31) r. 195. 32) r. 152. a. मनस्, when compounded with वाक,

becomes मनस. Panini, b. 4. 77. 3) see p. २. 7. 4) उपगत, “obtained," lit. "undergone." 35) r. 195. a. 36) root fapt, 6th conj. with 34,“ to fear.” 37) root aia with 37, “ to be desirous of.” 38) gen. case of अवमान, n. dishonour.” "

सुखं रा अवमतः शैते सुखं च प्रतिबुध्यते ।
सुखं चरति लोके स्मैिन अवमन्ता विनश्यति ॥३५॥
एवं चरति यो विप्रो ब्रह्मचर्यम् अविप्लुतः।
स गच्छत्य उत्तमं स्थानं न चेहाजायते पुनः ॥ ३६॥

Duties of the Brahman in the second Order, or Quarter of his Life,

as a Grihastha, or Householder.

चतुर्थम् आयुषो भागम् उषित्वाद्यं गुरौ विजः ।
द्वितीयम् आयुषो भागं कृतदारो गृहे वसेत् ॥३७॥
अद्रोहेणैव भूतानाम् अल्पद्रोहेण वा पुनः ।
अक्लेशेन शरीरस्य कुबीत धन सञ्चयं ॥३॥
धमार्था उच्यते श्रेयः कामार्थों धर्म एव च ।
अर्थ एवेह वा श्रेयस् त्रिवर्ग इति तु स्थितिः ॥३९॥
सन्तोषं परम् आस्थाय सुखार्थी संयतो भवेत् ।
सन्तोष मूलं हि सुखं दुःख.मूलं विपर्ययः॥४०॥

39) p. 113. 40) r. 9. r. 19. 41) r. 131. 2. 42) p. 176. 48) स, "not," and fan, “deviating." 14) 3d sing. pres. of root, जन्, 4th conj. (r. 89. a.), “to be born,” with prep. शा. If from this may be derived a noun wisa, the phrase yratne wiat: (p. 155. a.) might be explained, without making w govern the accusative. 1) p. 44. 1. 2) acc. case (r. 180. a.) of भाग, "part." 3) p. 143. a.

4) i.e. गुरुकुले, com. 5) दार, “a wife," p. 169. a. 6) अ, “not"; द्रोह, m. “injury." 7) p. 103. 8) 7. 152. a. r. 190. 9)p.90.f. 10) “ restrained." 11) These two compounds well illustrate the difference between a relative and absolute dependent compound; the first is used relatively, and as an epithet of gre, it must therefore be translated “has its root,”

" is founded in contentment"; the second is not used relatively to विपर्ययः, or it would be written दुःखमूलः; it must, therefore, be translated as an absolute dependent, 6 the root of misery,” see p. 167. a.

H H

p. 32. न.

or

वेदोदितं स्वकं कर्म नित्यं कुर्याद् अतन्द्रितः। तैङ्गि कुंचन यथाशक्ति प्राप्नोति परमां गतिं ॥४१॥ इन्द्रियार्थेषु सर्वेषु न प्रसज्येत कामतः । सर्वान् परित्यजेद् अर्थान स्वाध्यायस्य विरोधिनः ॥४२॥ वयसः कर्मणो-र्थस्य श्रुतस्याभिजनस्य च । वैष.वारबुद्धिसारूप्यम् आचरन् विचरेद् इह ॥४३॥ न सीदैन अपि धर्मेण मनो-धर्मे निवेशयेत् । अधार्मिकाणां पापानाम् आँशु पश्यन् विपर्ययं ॥४४॥ नाधर्मश् चरिती लोके सद्यः फलति गौर इव । शनैर् आवर्तमानस् तु कर्तुर् मूलानि कृन्तति ॥४५॥ यदि नात्मनि पुत्रेषु न चेत् पुत्रेषु न षु । न व एव तु कृतो धर्मः कर्तुर् भवति निष्फलः ॥४६॥ व्यसनस्य च मृत्योश्च व्यसनं कष्टम् उच्यते । व्यसन्य अधो-धो व्रजति स्वर् यात्य अव्यसनी मृतः ॥४७॥

"

12) खक, “own,” p. 23. xii. 18) for तद् हि, r.18. 14) r. 123. 15) p. 120. 16) 3d sing. pot. pass. of सन् , “to adhere to," p. 90. d. )p. 174. 18) स्वाध्याय, “inaudible reading to one's self of scripture.” 19) acc. case plur. of fauirat, "adverse to," “inconsistent,” from

रुप, by p. 149. a. 20)gen. case sing. of अभिजन, “family rank." 21) also written वेश, “dress." 22) sameness of form," from सरूप, by p. 23. vii. Cf. also p. 90. note 51. 23) r. 123. and p. 174. 4) root sud, p. 107. and r. 123.

25) p. 182. b. 26) p. 153.. ४) “committed,” p. 139. h. 28) p. 153.f. 29) nom. case (r.27. a.) of go, “ the earth," meaning also " a cow,” p. 39.+. 30) p.151. b. 31) lit. “ rolling on,” root

वृत्

with HT, r. 124. 82) p. 37. 33) p. 65. b.

34) loc. plur. of all, “a grandson, p. 37. 35) “ without फल, “fruit," p. 154. e. and p. 15. note. 36) कष्ट, “ the most grievous,” used as a superlative. 37) for whit (r. 7.) p. 27. iv. 36) p. 156. e.

39) खर् , indecl. “ heaven.”

40) p. 112.

r.19.

नास्तिक्यं वेदनिन्दां च देवतानां च कुत्सनं । वेषं दम्भं च मानं च क्रोधं तैयं च वर्जयेत् ॥४॥ नारुन्नुदः स्याद् आतो-पि न परद्रोहकर्म,धीः । ययास्योहिजते वाचा परो न ताम् उदीरयेत् ॥४९॥ सत्यं ब्रूयात् प्रियं ब्रूयान् न ब्रूयात् सत्यम् अप्रियं । प्रियं च नानृतं ब्रूयाद् एष धर्मः सनातनः ॥५०॥ यद् यत् परवशं कर्म तत् तद् यानेन वर्जयेत् । यद् यद् आत्म.वशं तु स्यात् तत् तत् सेवेत यत्नतः ॥५१॥ सवें परवशं दुःखं सर्वम् आत्म.वशं सुखं । एतद् विद्यात् समासेन लक्षणं सुखदुःखयोः ॥५२॥ पूजयेद् अर्शनं नित्यम् अद्याच चैतद् अकुल्सयन् । दृष्ट्वा हृयेत् प्रसी देच् च प्रतिनन्देच च सर्वशः ॥५३॥ अनारोग्यम् अनायुथम् अस्वयं चातिभोजनं । अपुण्यं लोकविहिष्टं तस्मात् तत् परिवर्जयेत् ॥५४॥

वश, by p. 22. iii.

41) "atheism," from नास्ति, “ there is not (a God)." 42) "contempt." 49) from तीक्षण, "sharp," "cruel," by p. 23. vii.

१) अरुन्नुद, "acrimonious," "galling." 45) This is a very anomalous compound. 46) 3d sing. pot. of root fit with prep. ut, “to utter.” 47) r. 15.

48) “perpetual." 49) r. 86. 50) r. 182. d.

51) p. 152. a. 52) r. 152. a. 58) “food," from

54) 3d sing. pot. of root अद्, “to eat,” 2d conj. r.16. 55) nom. case sing. of pres. part. (r. 123.) of root care, 10th conj. “ to contemn,"

56) 3d sing. pot. of root sad (p. 107.) with pra, “to be calm," "contented.” 57) 3d sing. pot. of नन्द with प्रति, “to receive with pleasure and thankfulness." प्रणम्य प्राञ्जलिः कथयेत् । अस्माकं नित्यम् अस्त्वेतद् इति , com. 58) अन् not आरोग्य, adj. “ belonging to health," formed from अरोग, by p. 23. vii. not आयुष्य, “ belonging to life, p. 23. vii.

60) अ not खर्य, “ belonging to heaven," p. 23. vii. 1)r.135. a.

r. 135.

59) अन्

« AnteriorContinua »