Imatges de pÓgina
PDF
EPUB
[ocr errors]

लेह्यं लेां पेयं चैव्यं चोथम् इति चतुर्विधैर् अन्नैर् भोजञ्चिकार॥

अथ राजा मायाहिकं कृत्यं समाय मन्त्रिणम आहूतवान्। तदामान्यः समेत्योपविवेश । राजा मन्त्रिणा सह राजकीयं कायूं मन्त्रयित्वा पश्चाद् आह । मन्त्रिन वेदगुर्भस्यागुमनप्रयोजनं जानासि? । मन्त्री ब्रूते । प्रभो विप्रो-सौ महाविद्वान् । सर्वदा शास्त्राध्यापनेन कॉलं यापयति । विद्यार्थिभ्यो विद्यादानात् तस्य काये नान्यत् । तस्मात् तत्साहाय्य संसाधनम् एव तस्यु गमन प्रयोजनम् इत्य अनुमीयते । राजाह। भद्रं तावद अस्माभिस तत्साहाय्यं कर्तव्यं । इत्य उक्ता भूपतिः क्षणं विचार्य पुनर अब्रवीत् । एवं भवतु वयं पाठशाला कारयित्वा दास्यामः । अध्यापैकाय विद्यार्थिभ्यश्च वृत्तिं दास्यामः । इत्य् उक्ता परिचारकान् प्राह । कार्याधीशम् आईयत । ततः कार्याधीशेनागत्य प्रणामे कृते । राजा तम आज्ञापयति । वेदगर्भस्य प्राचीनायाः पाठशाला

[graphic]

p. 145.i.

14) p.

165. a.

5) लिह, “to lick" (p. 147. h.); पा, “to drink" (c.); चर्व, “to chew" (७.); चूष्, “to suck” (h.). This division of food into four kinds, lickables, drinkables, chewables, and suckables, is not unusual in Indian writings. . 6) caus. of bhuj, “to eat," r. 108. r. 193. a. 7) “ having finished," caus. of root आप् with सम्,

5) समेत्य उपविवेश (r.b.), “having arrived, sat down,” 2d pret. of विश्. 9) मन्छ , “to consult,” 10th conj. p. 192.0. 10) voc. case, p. 43. 11) p.123. 12) p.114. 15) voc. case of प्रभु, “ master;" p. 35.

विद्वान् is here used as a substantive, "a learned man (p. 44.).

15) p. 152. d. 16) “ causes to go," passes," caus. of , p. 87. d. 17) r. 176. a. 18) p. 188.f, see r.188.

19) p. 151. c. 20) साहाय्य, “assistance"; संसाधन, " effecting," "the effecting some assistance in this matter.” 21) “ is inferred," pass. of with

22) root , “to give," p. 79. e. 23) acc. case plur. of परिचारक, 'an attendant." 24) root hwe (p. 107.) with prep. ā. 25) p. 202. c.

26) "on an obeisance being made,” r. 189. 27) gen. case, fem. of greia, "old.”

""

anu, r. 112.

4

[ocr errors]

। याः समीपे वेदगर्भेण निर्देशिते स्थाने चतुर्दिक्षु बहून् मटान मध्ये महती पाठशाला च शीघ्र निम्मीपय । मास.त्रय.मध्ये गृहाणां पाषाण.चूर्णैः सुनिमाणं सम्पूर्ण कर्तव्यं ॥

तेम इत्य् आँदिश्य नृपतिः पुनः पार्श्व:स्थान परिचारकान प्रोवाच । कोषाधीशम आह्वयत। ततो भृत्याहानात् समुपागुत्य कोषाधीशे कृतप्रणामे सति नृपतिस तम आज्ञापयत् । व सहस्र मुद्राः कोर्षीट् देहि । भृतिदानाथं सहस्रम् एकं । पाषाण.चूर्णादि कयणथं सहस्रम् एकं । पश्चात् प्रयोजनानुरूपं यद् यद् देयं तद दास्यसि ॥

अथ मन्त्री सशिष्यं वेदगर्भ समेत्य सच्चें राज्ञोक्तं श्रावयामास । सङ्घः शिष्थैर् उक्तं । भद्रं भद्रं कृतकृत्या वयम् इति । आचार्यश्वविदत । अस्माकं स.जातीयो भवान् स.पक्षो महा.बुद्धिः सुधार्मिकः परोपकारी महा.कार्य साधनहेतुः ।

[graphic]
[ocr errors]

66

con

28) loc. case, “ pointed out.” 29) " on all four sides," p. 165.c.; fest," a quarter," loc. case plur. p. 45. 30) “ cause to be built,” caus. of AT (p. 87. d.) with prep. nir. 31) पाषाण, " stone"; चूर्ण, "mortar;" "lime," p. 163. b. 32) निर्माण, struction." 33) “ completed." 34) root fee with prep. W,“ to command,” p. 145.f. 35) acc. case,

“ the superintendant of the ata or treasury,” “the treasurer.” "

36) आहान,
"summons," r. 177. b. 37) root

गम्
with

sam, upay and ā, p. 145.g. 38) p. 169. a. loc. case. 39) r. 189. 40) acc. neut. (p. 48.). 41) acc. dual neut. 42) acc. plur. fem. p. 31. 43) p. 118.

44) “ for the payment of wages,” r. 171. c. 45) p. 171. c. 46) "according to need," r. 171. c. 47) r.207. u. 48) for राज्ञा उक्तं, “ that which had been said by the king." 49) caus. of श्रु, “to hear," r. 108. 50) p. 205. 51) “ of the same class or caste" (p. 23. xi.), the prep. # when compounded with hifat and qa has the force of समान, "same." 52) “ of the same party.”

53) r. 159. 54) “ the instrument of the accomplishment of great affairs.

[ocr errors]

3

[ocr errors]
[ocr errors]
[ocr errors]

ब्राह्मणस्य ब्राह्मणो गतिः। विद्वान् हि विहांसं वेति । का चिन्ता नः कार्य सिद्धये? ॥

अर्थ प्रातर् वेदगर्भः समुत्थाय सबैः शिथैः सह जलाशये नित्यकृत्यं कृत्वा राजद्धार समागतः । तुदा मन्त्री तवागत्य तान ब्राह्मणान नीत्वा हुँचौ स्थाने उपवेशयामास। तस्मिन्नेव समये राजा तवागत्य विप्रान् प्रणनाम् । तदा वेदगर्भः पंक्ति मेण शिष्यान् उपवेश्य तःसह सामवेदगानं समारेभी राजा सुश्राव्यं सुललितम् अश्रुत.पूर्वे सामगानं श्रुत्वा चर्मत्कृत्य पुलकित.तनुः प्रेमाश्रुगलित,नेनो जात.श्रद्धाभक्तिर गद्दया वाचा साधु साध्व इत्य् अब्रवीत् । सर्वे विप्रा राजन जय जयेत्य ऊचुः । अथ वेदगभी पृछत् । भो भूपते भवतो विभूत्या वयं सर्वे सिद्ध मनोरथा इदानीं स्वगृहं जिगमिषवः। राजावदत् । यथाभिमतं भवतां तथा भवतु । तदा स आचार्य उत्थाय शिष्यैः सह प्रतस्थे । ततो मन्त्री किञ्चिद्

p. 147.d.

55) acc. case, p. 44. 56) p. 94.

57) dat. case of सिद्धि (p. 34.), 66 why need we be anxious about the success of our affairs ?”

?" 58) r. 39. 59) r. 108. 60) 7. 19.

61) "in a line." 62) p.145.i. 63) सामवेद, the Sāma Veda is the third of the four Vedas, composed in metre, and therefore always chaunted; गान, “a chaunt," r. 147. 64) “delightful to be heard,”

65) "very charming." 66) p. 172.g. 67) " being astonished," चमत्

is a sound of surprise prefixed to कृ. 68) “ having the hair of his body erect with delight,” p. 169. a. 69) “ his eyes shedding tears of (religious) sympathy,” p. 171. b. 70) “his faith and devotion being excited.” "indistinct,” or “convulsive," from emotion. 72) voc. case, p. 41. 73)2d sing. imperat. of root ji, p. 106., a word used in acclamation. 74) p. 205.

75) p.111. 76) r. 140.

|

78) p. 169. a. 79) r.182. and p. 35. 80) 3d sing. 2d pret. ātm. of स्था (p.76. a.) with प्र, p. 175.

71) गद्द,

दूरं विमान अनुव्रज्य पराववृते । कार्याधीशेन प्रेरिताः कार्यकाएदयो विप्राणां पश्चाच चलिताः । ते सर्वे शीघ्रम् आगत्य गङ्गातटं प्राप्ताः । ततः कार्यकाराज्ञया नाविकैर नौका समानीता। ते सर्वे नौकाम आरुह्य पारंगताः। ततस् ते सन्ध्याकाले पाठशाला प्रापुः ॥

अथ वेदगर्भो गृहं प्राय रात्रौ तेषां कार्यकारादीनाम् आतिथ्यं चकार । प्रभाते कृत.प्रातः कृत्यम् तान पाठशालां नीत्वा छात्रैः सह बहु विचार्य नवीनायाः पाठशालाया निम्माणार्थं स्थानं दर्शयामास । तदा कार्यकार आचायाज्ञां प्राय स्थपतीन् भृतकांश्च कार्ये नियोजयामास । मास.चय.मध्ये मठाश्च पाठशाला च सुनिर्मिता जाताः ॥

अथ चारैर् आगत्य सर्बो वृत्तान्तो राँझे विज्ञापितः। राजा कार्याधीशम आज्ञापयत्। पत्रलेखकम आय। वेदगर्भाय पत्र लेखय। ततः कार्याधीशे गज.लेखकम् आहूयाकथयत्।

p. 167. b.

[ocr errors]

p. 120.

1) व्रज् to go with अनु, p. 173. 2) 2d pret. of वृत् , “to turn" (p. 106.), with पण, p. 174.

3) कार्यकार, “the managing workman," 4) p. 156. e. and r. 16.

5) r.212.

6) inst. case, plur. of नाविक, “a boat-man." 7) नौका, “a boat." 8) was brought," " root at, p. 138. b. 9)p. 174. 10) पार, “the opposite bank."

11)2d pret. 12) p. 167. b. 13) "hospitality," p. 23. vii.

14) “after he had performed his morning exercises (of religion)," p.169. a. 15) r. 1926. case, fem. of नवीन, “new.”

17) r. 28. b.

18) p. 177. c. 19) p.126. 20) acc. case, plur. masc. of स्थपति, "an architect,

" "master-builder." 21) acc. case, plur. masc. of भृतिक, a hired labourer,” sh inserted before च by r. 20. 22) p. 195. b. 23) caus. of yuj with ni, r. 108. 24) p. 140.0. 25) p. 202. c. 26) r. 194.

27) acc. case, पत्र, a letter"; लेखक, “a writer" (p. 150. b.). 28) 2d sing. imp. p. 107. 29) r. 20. +

90) p. 145. d.

16) gen.

66

आचार्याय पत्र लेखनीयं । तस्यात्रागमनाथं गद्यपद्यादि.युक्तं पत्रं लिख । ततस् तेन पत्रे लिखिते कार्याधीश राजानं श्रावयित्वा राजमुद्राङ्कितं कृत्वा पत्र.वाहकम् आहूय प्रेषयामास । राज.पत्रं प्राय वेदगर्भो द्वाभ्यां शिष्याभ्यां सह शीघ्रं राजसबिधिम् आगमत् ॥

अथ राजा वेदगर्भम आगतं दृष्ट्वा प्रणनाम । आचार्य्यस् तु वेदं पठित्वाशिंषं दैदौ । राजा पृछति । भो विवन् पाठशाला कीदृशी जाता मठाश्च कीदृशाः कति जाताः? । आचार्येणोक्तं । भूपते वे शते मठा निर्मिताः । मध्ये महती पाठशाला सुनिर्मिताभवत् । भूपतिनोक्तं । तब छात्राः प्रवेशनीया भवता । वेदगर्भः प्रत्याह । स्वयं गत्वा नवगृहप्रवेणे राज्ञा कारयितव्यः । ततो भूपतिर् भद्रं भद्रम् इत्य् उक्त्वा भृत्यान् अवदत् । मौहूर्तिक आहूयतां । ततस तैर् आहूतो गणक आगत्योपविष्टः ॥ अथ नृपतिस् तम् आज्ञापयति । भो ज्योतिषिक नव.

प्र, p. 175.

31) p. 147. b. 32) “ for his coming hither," " containing an invitation for him to come hither.” 33) गद्य, “prose"; पद्य, "verse," p. 171. c. 4) r. 189. 35) मुद्रा, "। seal"; अङ्कित, “ stamped." 36) “ letter-carrier," root वह, p. 150. b.

37) 2d pret. (r. 108.) of caus. of इष

with

38) p. 48. 59) 3d pret. of gam, “to go," with prep. ā, p. 83. h. 40) p. 143. a. 41) r. 137. 42) “ having recited," p. 143. a. 43) acc. case of āshis, p. 44.4.

44) p. 118. 45) r. 140. 46) voc. case of vidwas, p. 44. 47) nom. fem. of कीदृश, “what kind ?"

48) p. 54.+. 49) p. 104. 50) p. 35. +.

51) “are to be made to enter” (p. 147. b.) caus. of root विश् with z, see also r. 215. 52) caus. of

कृ,
i, p. 146. a.

53) “ the astrologer," formed by p. 23. ix., from मुहूर्त, "an hour." 54) 3d sing. imp. pass. p. 90. f. 55) गणक, 'an astrologer;" from गण, “to calculate," p. 150. b. 6) r. 5. 57) ज्योतिषिक, “an astrologer,” from ज्योतिस्, “a star."

GG

66

« AnteriorContinua »