Imatges de pÓgina
PDF
EPUB

अनेन विधिना सँवांस त्यत्वा सङ्गान् शनैः शनैः ।
सन्यासेनापहत्यैनः प्राप्नोति परमां गतिं ॥६॥
चतुर्भिर् अपि चैवैतेर नित्यम् आश्रमिभिर विजैः ।
दशलक्षणको धर्मः सेवितव्यः प्रयत्नतः ॥७॥
धृतिः क्षमा दमो-स्तेयं शौचम् इन्द्रियनिग्रहः ।
धीर विद्या सत्यम् अक्रोधो दशकं धर्मलक्षणं ॥४॥

THE SECOND OR MILITARY CLASS (OR KSHATRIYAS).

The King.

ब्राझं प्राप्नेन संस्कारं क्षत्रियेण या विधि ।
सर्वस्यास्य यथान्यायं कर्तव्यं परिरक्षणं ॥९॥
नाब्रह्म क्षत्रम् नोति नाक्षत्रं ब्रह्म वर्द्धते ।
ब्रह्म क्षत्रं च सम्पृक्तम् इह चामुत्र वर्द्धते ॥९०॥
अराजके हि लोके स्मिन् सर्वतो विद्रुते भयात् ।
रक्षार्थम् अस्य सर्वस्य राजानम् असृजत् प्रभुः ॥९१॥

25) p. 182. d.

26) r. 20.

27) root अस् with सम् and नि, “to give up all worldly affections.” 28) root हन्

with अप, “to expel,” p. 145. g. 29) acc. neut. of एनस्, “sin,” r. 69. r.6. 30) for च एव रतैः, r. 6. r. 27. a. 31) inst. plur. of आश्रमिन्, “belonging to an order;" p. 27. iv. 32) लक्षण, “a sign,” “ characteristic,” p. 23. xii. 33) com. सन्तोष. 34) अ, "not,” and स्तेय, “theft." 35) com. शास्त्रादितत्वज्ञानं, "knowledge of the principles of the shastras. 36) com. आत्मज्ञानं, "knowledge of self."

37) r. 171. b.

38) nom. case neut. of अब्रह्मन्, having no Brahman,” “ without the Brahmanical class.” 39) nom. case neut. “ the military body."

5th conj. “to prosper," r. 94. " to unite," p. 139.i. 42) अराजक, “ having no king." 43) p. 177..

40) ऋष,

41) root पृच

with सम्,

11) p. 110.

II

बालो पि नावमन्तव्यो मनुष इति भूमिपः ।
महती देवता ह्य् एषा नररूपेण तिष्ठति ॥ ९२॥
परमं यत्नम् आतिष्ठेत् स्तेनानां नियहे नृपः ।
स्तेनानां निग्रहाद् अस्य यशो राष्ट्रं च वर्द्धते ॥९३॥
रक्षणाद आर्य.वृत्तानां कण्टकानां च शोधनात् ।
नरेन्द्रास त्रिदिवं यान्ति प्रजापालनतत्पराः ॥१४॥
यथोडरति निहीता कक्षं धान्यं च रक्षति ।
तथा रक्षेन् नृपो राष्ट्रं हन्याच् च परिपन्थिनः ॥५॥
अशंसंस तस्करान् यस तु बलिं गृह्णाति पार्थिवः ।
तस्य प्रक्षुभ्यते राष्ट्रं स्वर्गाच् च परिहीयते ॥६॥
निर्भयं तु भवेद् यस्य राष्ट्र बाहुबलाश्रितं ।
तस्य तद् वर्द्धते नित्यं सिच्यमान इव द्रुमः ॥९७॥
अधार्मिकं त्रिभिर न्यायैर् निगृह्णीयात् प्रयत्नतः ।
निरोधनेन बन्धेन विविधेन बधेन.च॥९॥

[ocr errors]

p. 149. 2.

43) p. 206. b.
44) p. 182. d.
45) p. 195. b.

46) r. 177. +7) nom. plur. of नरेन्द्र, a king,” lit. “ the chief of men." 48) "paradise," the place where the three great gods sport.

49) root हु with उत, p. 174. 50) nom. case masc. of निहीत, a reaper," root दो, “to cut,” with निर्, see p. 110. c. 1) कक्ष, m. “grass,

"weeds."
2) p. 115.

3) acc. case plur. of ufcurrent, lit.“ one who attacks on the area or road.” 4) अ, "not," and शासन्, “punishing” (r. 20.) nom. case of pres. part. of gITH (p. 115.). Properly this should be अशासत्, see p. 136. e., but such violations of Grammar are not uncommon in metrical composition. 5) root

क्ष,

4th conj. atm. “ to be shaken," 6) p. 154. e. २) r. 203. a. 8) आश्रित, " depending on," "resting on," root श्रि, p. 138. b. 9) pres. part. of the pass. of fha, “to irrigate,” r. 124. 10) inst. plur. of न्याय, "an act of policy." 1) p. 124. 12) निरोधन, “prevention."

with प्र.

यदि न प्रणयेद् राजा दण्डं दगयेष्व् अतन्द्रितः । शूले मास्यान् इवापक्ष्यन् दुर्बलान् बलवत्तराः ॥९॥ अद्यात काकः पुरोडाशं श्वा च लिह्याद् धविस तथा । स्वाम्यं च न स्यात् कस्मिंश्चिद् भिंघरन् सर्व.सेतवः ॥१०॥ सबी दण्ड जितो लोको दुर्लभो हि शुचिर नरः। दण्डस्य हि भयात् सवें जगद् भोगाय कल्पते ॥१०१॥ यावान अबध्यस्य बधे तावान बध्यस्य मोक्षणे । अधम्मो नृपतेर् दृष्टो धर्मस् तु विनियच्छतः ॥१०२॥ इन्द्रियाणां जये योगं समातिष्ठेद् दिवा.निशं । जितेन्द्रियो हि शक्नोति वशे स्थापयितुं प्रजाः ॥१०३॥

Administration of Justice.

नोत्यादयेत् स्वयं कायं राजा नाप्य अस्य पूरुषः ।
न च प्रापितम् अन्येन पैसेद् अर्थ कथञ्चन ॥१०४॥
यथा नयत्य असृक्पातैर् मृगस्य मृगयुः पदं ।
नयेत् तथानुमानेन धर्मस्य नृपतिः पदं ॥१०५॥

[ocr errors]

15)

n.

13) 3d sing. pot. of root नी with प्र, “ to inflict,” p. 175.

11) दराझा

" deserving punishment," root

दण्ड,
“to punish,” p. 147.g. शूल,

an iron pin or spit.” " 10) r. 210.

17) 3d sing. pot. of अद्, 2d conj. “to eat." 18) acc. case masc. of पुण्डाश, "an oblation of clarified butter mixed with cakes of barley meal.” 19) root लिह, 2d conj. “ to lick." 20) हविस, n. " clarified butter," r. 18. 21) r. 203. b. 22) 3d plur. pot. of the pass. of fup,“ to break," p. 99. 23) r. 194. 21) p. 181. c. 25) loc. of मोक्षण, "liberation."

26) root up with fa and fa, p. 64. c. p. 136. Com. यथाशास्त्रं दण्डं कुछतः, "inflicting punishment in a legal manner.” 21) r. 153. 2) p. 87.d.

in caus. with

उत्,
“to excite." 30) root यस,

“ to devour;" "seize upon"; but the scholiast explains it by उपेक्षेत, “ should neglect.' 31) root नी (p. 64. a.) here, “to track." ३१) पात, "a falling," "dropping." 33) “a hunter.”

29) root पद्

धम्मो विचम् त्व अधर्मेण सभां यत्रोपतिष्ठते । शल्यं चास्य न कृन्तन्ति विद्धास् तब सभासदः ॥ १०६ ॥ सभां वा न प्रवेष्टव्यं वक्तव्यं वा समञ्जसं । अब्रुवन् विब्रुवन् वापि नरो भवति किल्विषी ॥१०७॥ सत्येन पूयते साक्षी धर्मः सत्येन वईते । तस्मात् सत्यं हि वक्तव्यं सर्व.वर्णेषु साक्षिभिः ॥ १० ॥ अन्धो मत्स्यान् इवानाति स नरः कण्टकैः सह । यो भाषते-र्थवैकल्यम् अप्रत्यक्षं सभां गतः ॥१०९॥ जन्मभृति यत्किञ्चित् पुण्यं भद्र त्वया कृतं । तत् ते सर्वे शुनो गछेद यदि ब्रूयास त्वम् अन्यथा॥११०॥ अवाक.शिराम तमस्य अन्धे किल्विषी नरकं व्रजेत् । यः प्रश्नं वितथं ब्रूयात् पृष्टः सन् धर्म,निश्चये ॥१११॥ मन्यन्ते वै पाप.कृतो न कश्चित् पश्यतीति नः । तांस तु देवाः प्रपश्यन्ति स्वस्यैवान्तरपूरुषः ॥ ११२ ॥ एको हम अस्मीत्य आत्मानं यत् त्वं कल्याण मन्यसे । नित्यं स्थितम् ते हँछ एष पुण्यापापेक्षिता मुनिः ॥ ११३॥

उत्कृत,

[ocr errors]

34) root ay, “to pierce," p. 140. n. 35) 3d sing. pres. ātm. of स्था with उप (p. 107.), "to approach." 36) शल्य, m. n. "a dart."

s7) root कृत् , r. 90. b., for to extract,” Com. उद्धरन्ति. 38) सभासद्, “one of an assembly"; सभा, an assembly"; सद्, “to sit, p. 25. r. 42. 39) p. 203. b.

40) समनस, neuter, “ truth.”

41) nom. case masc. of fafefact,“ possessing fafen, sin,” p.27. iv.

12) p. 99.
48) p. 124.

44) “ the state of being farctics, mutilated, defective," p. 23. vii. 45) p. 178.f. 40) acc. plur. of श्वन्, p. 42. t. 47) nom. case masc. “ having the head downwards."

45) loc. case of अन्ध,

“blind,' here “total.” 49) r. 199. a. 50) वि, “not,” and तथ, “true," p. 154. e. 2) r. 20.

s) अन्तरपूरुष, lit. “the inner man," "the internal spirit." 4) p. 205. a. 5) p. 139. c.

6) loc. case of हृद्, r. 60. 7) nom. case masc. of इक्षित, "an inspector,' P. 149. 2. १) मुनि, “a holy sage,” here it refers to “ the soul," "the intelligent spirit."

1) p. 39.

आत्मैव ह्य् आत्मनः साक्षी गतिर् आत्मा तथात्मनः । मावसंस्थाः स्वम आत्मानं नृणां साक्षिणम् उत्तमं ॥११४॥ द्यौर् भूमिर् आपो हृदयं चन्द्राकाग्नि.यमानिलाः । रात्रिः सन्ध्ये च धर्मश्च वृत्त.ज्ञाः सर्वदेहिनां ॥ ११५॥

THE THIRD OR COMMERCIAL CLASS (OR VAISHYAS).

वैश्यम् तु कृत.संस्कारः कृत्वा दारपरिग्रहं ।
वार्तीयां नित्य,युक्तः स्यात् पशूनां चैव रक्षणे ॥११६ ॥
प्रजापतिर हि वैश्याय सृष्ट्वा परिददे पशून् ।
ब्राह्मणाय च राजे च सर्वाः परिददे प्रजाः ॥११७॥
वीजानाम् उप्निविच्च स्यात् क्षेत्रदोषगुणस्य च ।
सारासारं च भाण्डानां देशानां च गुणागुणान् ॥११॥
मणिमुक्ता.प्रबालानां लोहानां तान्तवस्य च ।
गन्धानां च रसानां च विद्याद अर्घ.बलाबलं ॥११९॥
भृत्यानां च भृतिं विद्या भाषाश्च विविधा नृणां ।
द्रव्याणां स्थान.योगांश्च क्रयाविक्रयम् एव च ॥ १२० ॥
धर्मेण च द्रव्य.वृद्धाव आतिष्ठेद् यत्नम् उत्तमं ।
दद्याच्च सर्वभूतानाम् अन्नम् एव प्रयत्नतः ॥१२१॥

9) fa, “ that to which one goes for refuge.” 10) 2d sing. of 3d pret. of मन् with wa, “to contemn,” p. 82. e., the augment being dropped by r. 208. 11) r. 151. 12) nom. dual of सन्ध्या, “twilight." 13) दार, “wife,” परिसह, “taking.” 14) loc. c. of वानी, "agriculture and trade." 15) a name of Brahma, “ the lord of all beings." " 16) root सृज, p. 143. a. ") 2d pret. ātm. of दा (p. 118.) with परि. 16) उप्ति, “ sowing,” विद्, “to know," r. 42. r. 16. 19) r. 153. 6.

20) प्रबाल, " coral," r. 151. a.

21) तान्तव,
woven cloth.” "

22) lit. “ the price strong and weak” (r. 153. b.), i.e. “ dear and cheap.” 23) योग is sometimes joined to another word, without much obvious meaning. 24) loc. c. r.8. 2') r. 196.

66

n.

« AnteriorContinua »