Imatges de pÓgina
PDF
EPUB

65

Aëra permisit. Vix nunc obfiftitur illis,

Agrè jam illis refiftitur Cum fua quisque regant diverso flamina tractu, quanquam finguli moderen

tur suos flatus alia plaga, Quin lanient mundú; tanta est discordia fratrum. 60

quo minus orbem difcerpant, Eurus ad Auroram, Nabathæaque regna receffit, tanta est fratrum dijensso. Persidaque, & radiis juga subdita matutinis. Subsolanus profugit ad AuVesper, & occiduo quæ littora Sole tepescunt,

roram regionem Nabativa. Proxima funt Zephyro : Scythiam Septemque subettos radiis matutinis.

am, & Ferfidem, & monter trionem

Vesper, & ora qua calefcunt Horrifer invafit Boreas: contraria tellus

Sole eceidente juxta FavoNubibus afliduis, pluvioque madefcit ab Austro nium pofitæ sunt , terribilis Hæc fuper impofuit liquidum & gravitate carenté aquilo occupavit Scythiam

Septentrionem. Terra opÆthera, nec quicquam terrenæ fæcis habentem.

posita humida est à Noto pluVix ea limitibus dissepferat omnia certis; viali, dar nubibus perpetuis. Cum, quæ prefla diu maffa latuere fub illa,

70

Collocavit super hac atherem

fluidum & deftitutum ponSidera coeperunt toto effervescere cælo.

dere, nec retinentem quicNeu regio foret ulla fuis animantibus orba;

quam terreftris sedimenti, Astra tenent cæleite folum, formæque Deorum: Vix disjunxerat ea omnia Cefferunt nitidis habitandæ piscibus undæ : constitutis terminis, cùm am Terra feras cepit: volucres agitabilis aër. 75

Ara que oppreffa dius occulta

ta fuerant fub illa mole, ceeperunt radiare toto cælo. Et ne ulla ora effet expers fuis animalibus, Sydera de forma Deorum occupant sedes cæleftes : aqua fuerunt nitidis pifcibus frequentanda : terra excepit feras ; aër mom bilis alites.

NOT A.

2. c. 21.

60. Fratrum ] Ventorum , Auroræ & | Triones prisca lingua dixerunt. Gell. lib. Aftræi gigantis, filiorum.

61. Auroram ] Pro Oriente pofita eft, .65. Horrifer invafit.] Bene verbis hisce unde spiraç Ventus Eurus seu Subsolanus, usus eft Poëta ubi de vento vehementiffidictus.

mo loquutus eft. 61. Nabathaaque] Regio eft Arabia 65. Contraria ] Meridionalis, Antaraiquam fuo nomine appellasse volunt fi- ca scilicet , Septentrionali oppofita. lium Ifmaëlis Rabath: quæ regio ad or- 66. Pluvio] Quia Autter seu Nocus, à tum refpe&u Italia eft porrecta.

mari perflans Italiam , Galliamque & 62. "Persidag ] Eft Persis Aliæ regio no- ejus traétus Provincias, nubes quæ in tiffima.

aquam solvuntur fecum volvit. Cæte62. Radiis ] Periphrasis est terrarum, rum plurimi sunt venti intermedii, quos quæ Solem Orientem refpiciunt, habita ex nautis præsertim licet cognofcere, de ratione Græcorum & Italorum, à quibus quibus Poëtam loqui non decuit. ad nos pervenerunt scientiæ.

67. Liquidum ] Puruna do ab omni face reo 64. Proxima] Ita ut ad zephyri seu favonii ditionem fpeétent

qui ab illa 70. Masa ] Chao, fcilicet. parte fpirar.

71. Sidera ] Propriè figna sunt cæleftia 64. Scythiam ] Scythia Alæ ferociffi- pluribus ftellis figurata. mis populis notiffima regio est.

73. Ajtra ] Advoque in Platonicorum 64. Septemý trionem] Borealem plagam, descendit opinionem qui Astra 8ć Deos infrigore horridam, per fignum cælefte ter animantia recensent. defcribit , quod Ursam majorem vocant, 73. Solum ] Eo nomine dicitur quicSeptentriones verò aut septem Trionum di- quid rem aliquam fuftinec ; atque ita &um eft hoc fignum, quia plaultri refert mare i piscium folum , cælum aftrorum, fpeciem cum feptem bobus aratoriis ftel- &c. larum difpofitio quæ illud fignum con- 74. Cefferisnt ] In orbis divisione piscibus obo fituunt ; quos quidem boves aratorios I rigerunt, u in jus eorum venerunt.

Sanctius

motum,

[ocr errors]
[ocr errors][ocr errors]

Defiderabatur adhuc animal Sanctius his animal, mentisque capacius altæ
Sanštius his, o capacius ex. Deerat adhuc, & quod dominari in cætera posset.
imperium tenere in reliqua. Natus homo est. Sive hunc divino semine fecit
Homo ortus eft : sen ille re- Ille opifex rerum, mundi melioris origo:
rum artifex , fons munds Sive recens tellus, seductaque nuper ab alto 80
prestantioris , illum genuit Æthere, cognati retinebat semina cæli.
va, & modo á fublimi a- Quam latus Japeto, mistam Auvialibus undis
there discreta seruabat se- Finxit in effigiem moderantum cuncta Deorum.
mina cali congeniti

. Quam Pronaque cum spectent animalia cætera terram;
dilutam aquis fluvialibus f.; Os homini fublime dedit: cælumque tueri 85
imagenem Deorum omnia Jullit, & erectos ad fidera tollere vultus.
gubernantium. Et cùm re- Sic, modo quæ fuerat rudis, & fine imagine tellus
liqua animalia inclinata in- Induit ignotas hominum conversa figuras.
tueantur humum; fecit ho-

III. Aurea prima fata est ætas,quæ,vindice nullo, mini vultum elatum , imperavit cælum refpicere, Sponte sua fine lege fidem rectumque colebat. 90 & erigere sublimem faciem Pena metusq; aberant : Nec verba minacia fixo ad aftra. Sic Terra qua nu- Ære legebantur: nec supplex turba timebant per fuerat inculta atg infor- Judicis ora sui: sed erant line vindice tuti. mas novas & nondum cog-Nondum cæsa fuis, peregrinum ut viseret orbem, nitas.

Montibus, in liquidas pinus descenderat undas : 95 III. Prima falta funt Nullaque mortales, præter sua littora, norant temporą aurea, que ultro, fine lege, ultore nullo, servabant fidem & aquum. Mutta & timor procul erant : nec voces minas intentantes legebantur in are affixo : nec supplex multitudo metuebant vultum sui judicis ; sed seo curi erant abső ultore. Nondum abies ex montibus suis defe&ta descenderat in aquas fluidas, ut diverfum mundum adiret : do nulla littora nisi sua hominibus perspecta.

ROTA. .76. San&tius ] Hic ferè pro posicivo po docuifle Prometheum, virum à provinitur comparativus, ut admirandum & dentia sermone Græco fic dictum, fatis insuspiciendum dicat hominem.

celligas. 77. Deerat ) Cui antè à fapientiflimo 82. Miftam ] Terram aqua temperavit opifice omnia in usum parata, quam crea- ut ea in humanam (peciem formanda fa

cilius tractaretur. 78. Divino femine ] Eft iftud ex Plato- 89. Aurea ] In quatuor ætates homi.. nis Academia & Zenonis porticu ortum ; num vitam partiti sunt Ethnici, quas quibus Philosophis anima humana est metallorum nomine, auri, argenti, aris, scintilla coeleftis, & uri aic Hor.

& ferri , prout illi à nativa probitate ad Divina pirticula aura.

omnem nequitiam desciverunt,non impe: 79. Origo ] A quo omnia bona orta funt. ritè inscripferunt. Quam fabulam ex fta

81. (ognati ] Quod nuper cum terra tua per fomnum Nabuchodonofori oblaconjun&um , & in Chao unum fuerat; ta, de qua aliquid inaudierant Græci, de. unde & Poëtis Terra cæli foror.

rivaram volunt ; Daniele illam.de qua81. Semina ? Vim quandam eadem produ- tuor Imperiis explicante. cendi quæ in cælo essent.

89. Vindice nullo ] Ciam nullus effet qui 82. Satus Japeto ] Prometheus est, qui mul&tam aut pænam aliis irrogaret, fi fortè deuniversi generis humani artifex, eo ipfo liquissent. tempore quo alterius filius, Poëtis dici- 91. Minacia ] Intelligit leges æreis tatur. Ricicnle fi fabulam spectes & in bulis infcriptas & loco conspicuo affixas veritatis integumento hæreas, Apposite fi ut publice legerentur, hinc leges figere & agrestes & lævos homines ad humanos retigere. mores informatie , eosdemque ignis in- 94. Orbem ] Pro orbis parte posuit , ventionem & ufum , multa alia insuper | fynecduchice.

Non

retur.

tuba cornuit

aris

Nondum præcipites cingebant oppida fosfæ : Nondum fosfa prarupta cir

cumdabant urbes ; Non tuba directi, non æris cornua flexi,

neque

aris oblongi , neque Non galeæ, non ensis, erant. Sine militis usu

cur vi , nege Mollia securæ peragebant otia gentes. 100 caffides erant, neg, gladius : Ipfa quoq; immunis rastroque intacta,nec ullis animi tranquilli fruebantur Saucia vomeribus, per fe dabat omnia tellus :

alma pace à militibus liberi.

Ipsa quog terra libera de Contentique cibis nullo cogente creatis,

raftro illafa , nec ullo aratri Arbuteos foetus, montanaque frága legebant; dente vulnerata, fponte cuzCornaque, & in duris hærentia mora rubetis, 105 eta prabebat : á læti escuEt quæ deciderant patula Jovis arbore glandes. lentis natis fine omni cultu

ra, carpebant fructus arbitVer erat æternum, placidique tepentibus auris

teos, & fraga montana , Mulcebant Zephyri natos line femine flores.

corna, da mora nafcentia in Mox etiam fruges tellus inarata ferebat :

asperis rubetis , & glandes Nec renovatus ager gravidis canebat aristis. IIo que defluxerant vasta arvore

Fovis. Ver erat perpetum, Flumina jam lactis, jam flumina nectaris ibant:

Favonii mites flatibus Flavaque de viridi stillabant ilice mella.

temperatis blandieb.intur floIV. Poftquam, Saturno tenebrofa in Tartara ribus ortis fine femine. Stamiflo,

tim etiam terra incuita Sub Jove mundus erat; subiit argentea proles,

proferebat fruges ; nec re

quietus ager (novale ) alAuro deterior, fulvo pretiofior ære. 115 bicabat plenis aristes. Flue Jupiter antiqui contraxit tempora veris:

vii currebant nunc lattis, Perque hyemes, æstufque, & inæquales autumnos, nunc nectaris ; & mella cro

cea flicebant de virenti querEt breve ver, spatiis exegit quatuor annum.

IV. Tostgram orbis fuit fub Jove, Saturno deturbato in obfcura Tartara, progenies argentea fucceffit pejor aurea, melior ahenea. Jupiter minuit spatium veteris aeris, divisit annum in quatuor partes per hyemem, aftatem, autumnos varios, de ver contractum.

cu.

[ocr errors]

103. Cogente ] Arando & fubigendo ter- ribus, fi ex quercu, quæ omnium propè ram, ad hoc ea videtur cogi, ut fructus durissima est. Quare etiam Virgilius de ferat.

fucura ætate aurea vaticinatus, dixit 105. Rubetis ] Eft rubetum locus rubis & Et dur& quercus sudabunt rocida meila. spinis consicus.

113. Saturno ] Saturnum , qui primam 106. Tatula ] Ramis in latum pacen- ætatem tam fuaviter adminiftraverat, fitibus diffusa.

lius Jupiter fequentibus ætatibus impe106. Jovis arbore ] Quercu Jovi facra ; raturus de folio dejecit ; & in Latio quod ficuci laurus Apolloni , Marti fraxinus, Virgilius, ipfe eciam Nafo alibi fcribit, Herculi Populus, Baccho vitiş Plutoni latere coëgit. Que omnia, quomodo quacupressus, Minervæ olea , Veneri myr- ve causa fata fuerint, fi tanti est fingulatus, &c.

cim cognofcere , apud omnes reperias 110. Renovatus ] Novale dicirur ager Mythologos. qui alternis annis feritur , quo genere

114. Proles ] Ætas argenti nomine innihil

opus fuit hominibus , cum (ponte lignita, aurea durior. è cerra nafcerentur omnia.

116. Antiqui ] Semper antè virentis, 111. Nectaris ] Nectar dicitur Deorum & perpetui. potio fuaviflima perpetuam fovens juven- 117. Inaquales ] Temperie & tempestakutem, quam ipfa Hebe Juventæ Dea mi- te incercos, modò calore æftuantes, modò niftrabat.

frigore rigentes ; atque hinc morbi112. Ilice ] Certè ex aliis etiam arbo. 'dos.

B

Tum

Tunt.

[ocr errors]

Tum primum air fervens Tum primum ficcis aër fervoribus uftus aridis caloribus ignitus est, Canduit:

& ventis glacies adstricta

pependit. 120 & glacies ventis concreta pe Tum primum subiere domos.

Domus antra pendit. Tum primum homines ingreffi sunt domos : do- fuerunt, mus fuerunt fpelunca, item- Et densi frutices, & vinctæ cortice virgæ. que spill frutices, drami Semina tum primum longis Cerealia sulcis colligari cortice. Tum pri- Obruta funt, pressique jugo gemuere juvenci

. mum frumentaria semina, operta funt longis sulcis & V. Tertia poft illas fuccellit aënea proles, 125 juvenci jugo oppreffi gemue- Sævior ingeniis , & ad horrida promptior arma ;

Nec scelerata tamen. De duro est ultima ferro. V. Tertia ab illis fequu. Protinus irrumpit venæ pejoris in ævum nimis, & paratior ad arma Omne nefas : fugere pudor, verumque, fidesque : terribilia nec tamen fce- In quorum fubiere locum,fraudesque, dolique, 130 leffaPoftrema eft de fer- Insidiæque, & vis, & amor scelerātus habendi. to rigedo. Continuo fcelus Vela dabat ventis, nec adhuc bene noverat illos, na deterioris : verecundia, Navita : quæque diu steterant in montibus altis, veritas, & fides recesserunt ; Fluctibus ignotis insultavere carinæ. in quorum locum & fraudes, Communemq; prius, ceu lumina Solis & auræ,135 lentia, & deteftandum pof- Cautus humum longo signavit limite menfor. fidendi Audium irrepferunt. Nec tantum fegetes alimentaque debita dives A autá pandebat carbala Poscebatur humus; sed itum est in viscera terræ : ventis, quos nondum bene Quasque recondiderat, Stygiisque admoverat umnoverat : Gnaves, qua erecta fuerant in excelsis

bris, montibus, impetum fecerunt Effodiuntur

opes

irritamenta malorum. 140 an undas ignorancier pour ne Jamque nocens ferrum, ferroque nocentius aurum termino terram antea communem, ceu lumen Solis, & aër. Neque modè fruges do cibi debiti potebantur à terra opulenta ; sed ventum eft in ejus pracordia ; dum divitia incitamenta fcelerum, quas abdiderat, & removerat ad umbras Stygias , eruuntur. Jamg ferrum noxium, & aurum ferniciofius ferro exierat ;

[ocr errors]

cunt.

tur.

119. Tum ] Poft expulsum à Jove Sa- 133. Steterant ] Non naves quidem, fed turnum.

arbores ex quibus confe&tæ func. 119. Fervoribus ] Æftatis veri fuc- 135. Lumina folis on aura ] Quibus nihil cedentis; quo tempore omnia Solis ar: poteft esse communius. Ita Virg. doribus maximè illustrantur & incalef- -Cun&tis undağı aurağa patentes.

136. Longo ] Sunt verò agrorum limi123. Longis ] In longum aratro ductis.

tes seu termini longi ; attamen per limi124. Cerealia ] Quæ, vel quorum usum, res intelligi malim hoc in loco sulcos ma& serendi modum Ceres docuit, ut ipse jores , seu fossas , quibus agri discernunpoftea docebit Ovidius.

125. Ænea proles ] Ætas eft præcedente 137. Debita ] Proprer culturam, & hoadhuc durior, cui ab are, viliori metallo, minis laborem ; cujus causa debet terra nomeninditum.

laboranti sudoris præmium. 128. Vena ] Ad metallum alludit, quod 139. Stygiiss umbris ] Id eft, in terra per venas in terræ visceribus diftributum profundissimas fpeluncas abdiderat. Et invenitur.

enim Scyx fluvius aut palus inferorum, 132.

Nec adhuc bene ] Uthinc hominum ubi niger Deus habitat, & umbris imcorda prorfus invafifle avaritiam intelli- perat. gas.

Prodierat;

rara est.

$445

Prodierat : prodit bellum, quod pugnat utroque ;

bellum exit, quod utroque Sanguineaque manu crepitantia concutit arma.

ad pugnam utitur , do ciet

arma ftrefentia cruenta mda Vivitur ex rapto. Non hofpes ab hospite tütus, nu. Preda vescuntur. Hoc Non socer à genero : fratrum quoque gratia? pes non eft tutus ab hofpite;

non focer à genero; amor Imminer exitio vir conjugis, illa mariti;

etiam fratrum est rarus.

Maritus invigilat perniciei Lurida terribiles miscent aconita novercæ :

uxoris , illa mariti": Sæva Filius ante diem patrios inquirit in annos. noverc& miscent venena niVicta jacet Pietas: & Virgo cæde madentes gricantia : filius sciscitatur Ultima cælestum terras Aftræa reliquit.

ante tempus atatem patris.

150 Pietas neglefta deftituitur ; VI. Neve foręt terris fecurior arduus æther;

de virgo Aftraa deseruit poAffectasse ferunt regnum cælefte Gigantas, ftrema terrás fanguine infeAltaque congestos ftruxiffe ad fidera montes. das. Tum pater omnipotens miffo

perfregit Olympumele tutior tellure, ai unt Gi

VI. Et ne ather fublimis Fulmine, & excullit subjecto Pelio Olfam. 155

gantes appetiiffe cælefte imObruta mole sua cum corpora dira jacerent ; perium, derexisse ad astra Perfusam multò natorum fanguine terram

montes in cumulum coaétos.

Tum pater omnipotens protrivit Olympum fulmine intorto, & dejecit Offam Pelio fubftrato. Cum immania Gigantum care pora fua propè mole victa caderent; dicunt terram delibutam multo cruore filiorum

[ocr errors]

vexatis , apparet ,

142. Utroge] Acrius tamen auro; nam

tum fabulam , de qua plerique omnes ut elegantiflime scripsit Horat. Carm. Mythologi, Hyginus, Apollodorus, alii ; lib. 3. Ode 16.

Quam fabulam licuri & alias suo modo, uc Aurum

libet, quivis interpretatur , prout in veper medios ire satellites

teri historia, facra aut prophana verfatus Et perrumpere amat saxa, potentius 1&u fulmineo.

eft , prout de hominibus vel Angelis hæc

aut illa audivit, aut suspicatur. 147. Lurida ] Luridum dicitur efle , 152. Gigantas ] Nati fuerunt gigantes quod eo eft colore qui in corporibus loro Terra, & cæli fanguine à Saturno castrati, atque adeo ab effectu

ut plurimis vilum ; omnes ftaturæ exaconicum, herba venenofa,' luridum di- celliffimæ, draconum pedibus horribiles, citur; nil magis ad ipsius plantæ folia qui adversus Jovem etiam bellum ausi fufflaya autor respexit.

movere. Quorum fabulam alii ad res na147. Noverca ] Quæ plerumque in pri- turales fpiricusque terram concutientes, vignos sæviunt, non tantum ut suis libe- aut ex terra in cælum ascendentes, à quiris faveant, sed fome arcano quodam in bus fulgura & tonitrua, referunt ; alii illorum matres odio.

de quibusdam impiis hominibus, expo148. Ante diem ] Antequam ad matu- nuni; alii alia excogitant. A Nimrodo, ram senectam pervenerit.

feu Nembrocho ftrenuo venatore, seu po148. Inquirit ] Quem longæ vitæ patris cius rebelli videtur derivata. piget , ejusque bona invadendi cupido 154. Tater omnipotens ] Jupiter, qui aucorripuit.

dacillimorum monstrorum fruftraneos 150. Ultima ] Quia fpretis Diis, ne

conatus elufit. cefle camen fuit utcunque bruris homini- 154. Olympum ] Montem in confinio bus aliquam incer se, utilitatis caufa, fer- Theffaliæ, & Macedonix, quem Pelio & Ofvare justitiam.

fæ, ut ita in cælum ascenderent, gigan150. Aftrea] Filia fùit Aftræi Gigan- tes im posuerant. tis, vel Jovis ut aliis placet, quæ propter

155. Telio ] Eft Pelion mohs Theffalix, insignem juftitiam proipfa fumitur. ad Pelasgicum finum vergens, inter quem ist. Neve føret ) Tranlicio eft ad gigan-18 Olympum tertius Qtla porrigirur.

B 2

Immaduiffe

« AnteriorContinua »