Imatges de pàgina
PDF
EPUB

1

regnum Italia : & Numitor Rexit opes: Numitorque senex amiffa nepotum Jenex imperio, à quo depulsus Munere regna capit : feftisque Palilibus urbis

erat ab Amulio iterum. Moenia conduntur. Tatiusque, patresq; Sabini 775 á muri urbis ponuntur feftis Bella gerunt: arcisque via Tarpeia reclusa Palilibus. Et Tatius á pa- Digna animam poena congeftis exuit armis.. tres Sabini bella movent ; & Inde faci Curibus, tacitorum more luporum, poft viam arcis apertam virgo Tarpeia efflavit animam

Ore premunt voces ; & corpora victa sopore digno supplicio, armis scili- Invadunt : portafque pecunt; quas objice firma 780 cet in eam inje&tis

. Inde Clauserat Iliades. Unam tamen ipfa recludit, orti Curibus more luporum fi- Nec ftrepitum verso Saturnia cardine fecit. tentium ore retinent vocem. Sola Venus portæ cecidiffe repagula sensit; Somno superatos, & eunt ad Et clausura fuit ; nifi quod rescindere nunquam portas

, quas Romulus llie Diis licet acta Deûm. Jáno loca juncta tenebant 785 filius obseraverat forti reNaides Aufoniæ gelido rorantia fonte: aperuit unam, neque jonum Has rogat auxilium, nec Nymphæ jufta petentem reddidit cardine moto. Sala Sustinuere Deam : venasque & Humina fontis Venus advertit retinacula Elicuere fui. Nondum tamen invia Jani valvarum dimora effe ; arg, Ora patentis erant, neq; iter præcluferat unda. 790 fuit obchurarura, if quod Lurida fupponunt foecundo fulfura fonti, tere facta aliorum Deorum. Incenduntque cavas fumante bitumine venas. Naiades Italica obtinebant Viribus his aliisque vapor penetravit ad ima leca finitima lani Sacello ir. Fontis: & Alpino modo quæ certare rigori rigua fonte gelido : petit ab his fuppetias. Neque nym. Audebatis aquæ, non ceditis ignibus ipsis.

795 pha reftiterunt Dea poscenti Flammifera gemini fumant aspergine poftes: agua : atque eduxerunt ve. nas o rivos fua fcaturiginis, Nondum tamen aditus lani aperti erant practus, neque aqua imper diverat viam. Submittunt igitur pallida sulfura scatenti fonti, atque accendunt venas illius jsnuosas titumine ardenti, & calor penetravia ad intimos receflus scaturiginis his viribus atg aliis; & aqua, qua modo poteratis contendere cum frigiditate Alpina, non cedatis ipsis flammis. Uterque postir fumat rore calido;

ROT A. 773. Nepotum ] Remi & Romuli.

inicam focietatem Quirites di&i. 774. Palilibus ] Quæ Tali Paftorun Der 785. Jano ] Id eft Templo, quod in hu12 Calend. Maias erant dicata : quo die jus Dei honorem posiçun, fuerat ; pace Urbis Romæ fundamenta à Remo atque claudebatur, bello ( force ex re, quam Romulo jacta sunc.

nunc habemus præ manibus ) patebat. 775. Tatius ] Sabinorum dux acerri 787. Rogat ] Venus. Describit Poëta mus, qui, propter Sabinarum raptum, mucacionem aquarum frigidarum in cagraviffimum bellum Romanis intulic; lidas. Nam in ipfo prælio cum fugerear atque pace facta in regni partem ac Romani, precibus Veneris ( aut ut alii

scribunt, Romuli) aquæ calidæ Scatu776. Tarpeia ] Sp. Tarpeii, arcis Ro rire cæperunt, quibus Sabini prohibiti manæ præfe&i, fuit filia, quæ hoftibus sunt ulterius Romanos persequi. arcem prodidit, ornamentis capra quæ 791. Lurida ] Quæ vapore luridum coloilli in finiftris geftabant: Cum verò am rem atque pallidum efficiunt. biguis verbis ea promisinent, ut & fidem 792. Incendunt ] Quanquam Jano ifta datam servarenr, atque infidam ulcisce- tribuit ipse Naso Fait. 1. rencur, scuta pro armillis in illam con 1794. Alpino] Frigidiffime verò ex Aljecerunt.

pibus undiquaque scatent aquæ. 778. Sati Curibus ] Salini, quorum Cu 796. Gemini ] Poftes, pro templi portis tes urbs fuit princeps : à qua Romani poft ' geminis bifrontis Jani.

Portaque,

ceptus eft.

internecionem

Portaque, nequicquam rigidis permiffa Sabinis, & valve, frustra aperta le

vis Sabinis, fuerunt obthuraFonte fuit præstructa novo ; dum Martius arına

Ta novo fonte, donec miles Indueret miles. Quæ poftquam Romulus ultro Marrius capesseret armas Obtulit; & strata est tellus Romana Sabinis 800 Qua postquam Romulus sponCorporibus, strataque suis; generique cruorem

te induxit, & tellus Roma.

na fuit cooperia corporibus doo Sanguine cum foceri permiscuit impius enfis:

Sabinorum, K indigenarum; Pace tamen fisti bellum, nec in ultima ferro

atque gladius fceleftus conisDecertare, placet ; Tatiumque accedere regno. dit sanguinem generi cum XVIII. Occiderat Tatius, populisque 305 ment bellum pace componere,

cruore foceri, decernunt taæquata duobus,

neque

ad Romule, jura dabas : posita cum casside Mavors

pugnare ; do Tatium recipe Talibus affatur Divumque hominumque parenté : in societatem regni. Tempus adeft genitor, quoniam fundamine magnol Fu Romule

, pomebas leges

, Res Romana valet ( nec præside pendet ab uno )

communes duobus populis : Præmia, quæ promifla mihi dignoque nepoti, 810 cum Mars omißa galea, taliSolvere, & ablatum terris imponere cælo. bus alloquitur patrem Deorum Tu mihiconcilio quondam præsenie Deorum

atý hominum : Tempus adest, (Námemoro, memoriq; animo pia verba notavi) pater, ( fiquidem imperium Unus erit, quem tu tolles in cærula cæli;

mento , neque unum tanDixifti. Rata fit verborum summa tuorum. 815 tummodo Deum cutelarem Annuit omnipotens : & nubibus aëra cæcis habet, quo protegi & deOcculuit, tonitruque & fulgure terruit Urbem.

fendi poffit, ) pendi mere

cedem quam mihi & dignissimo nepoti meo pollicitus es, atque recipere in cælum sublatum ex terris. Tu dixisti mihi olim in catu Deorum, (nam in memoria habeo e pia illa, que tu protulifti, di&ta menti mea tenaciter inhærent,) Unus erit, quem tu ô Mars evehes in calum cæruleum. Promissa tua jam absolve. Omnipotens aflenfus eft : atque obduxit cælum opacis nebulis, & tremefecit Urbem tonitru de fulgure.

ROTA 797. Rigidis ] Illis verò tristem atque Mars in Fast. 2. tetricam disciplinam tribuit Livius : Jupiter, inquit, habet Romana &c. fueruntque morum gravitate atque fan

Sanguinis &c. &ticate laudacissimi. Cicero illos fortif 810. Nepotis ) Romuli : Siquidem Mara fimos, Aorem Italiæ, atque adeo Reipu tis filius, qui Jovem patrem habuit. Reblicæ robur appellat.

censetur & hæc AxoteQTIS 2. Fastor. 798. Martins ] Romanus ; cui à Romulo :13. Memoro ] Memini. Sæpius enim Marte fato illud nomen.

idem fignificat ac narro. 803. Pace ] Quæ Sabinorum interyen 816. Nubibus ] Repente cum Concionem hatu his denique conditionibus conftitura beret ante urbem apud Caprea paludem, è conest, ut reli&tis fuis sedibus novam in ur Spectu ablatus eft. Discerptum aliqui à senabem hoftes demigrarent; Tatius una cum tu putant ob asperius ingenium. Sed uborta Romulo æqua potestate, paribusque ho tempestas, solisque defe&tis consecrationis fpe

ciem prabuerunt : cui mox Julius Precilies fie 805. Tatius ) A proximis legatorum dem fecit, visum à fe Romulum offirmans alLaurentium , (qui, ad res repetendas gustiore forma, quam fuiffet. Florus. misli, pulsati fuerant,) Lavinii'fuit in 817. Terruit ] Iftud ex hiftoriæ fide : terfe&us cum illuc ad folenne facrificium ut intelligi potest ex loco L. Flori jam profectus esset, poftquam 4 annos cum citato, Leg. orbem pro urbem, sed propeRomulo regnasiet.

Ita enim Horat. de Jove. Lib. i. 895. Aquata ] Inter Romanos y Sabinos.

Rufente 807. Parentem ] Jovem.

Dexter a sacras jaculatus arces 309. Nec praside ] Ita etiana loquitur

Terruit urbem. lii

Quæ

noribus regnaret.

ram.

od, 2.

1

Qua Gradivus cognovit effe , Quæ sibi promiffæ sensit data figna rapinæ,
bus fibi nunc licere - Innixusque haftæ, prefsos temone cruento
lium fuum Romulum ta- Impavidus confcendit equos Gradivus, & ictu 820
pere e terris ; arque inni. Verberis increpuit : pronumque per aëra lapsus
xus basta confidenter con- Constitit in fummo nemorofi colle Palati :
cruento, & agitavit eos itu Reddentemque fuo jam regia jura Quiriti
scurica ; & veftus per declt- Abstulit Iliaden. Corpus mortale per auras
vem aérem, subftitit in ex- Dilapfum tenues : ceu lata plumbea funda 825
tremo cacumine frondoso Pa- Miffa solet medio glans intabescere cælo.
latini : & fuftulit Iliaden Pulchra subit facies, & pulvinaribus altis
jam fuo. Corpus morti ob- Dignior, & qualis trabeati forma Quirini.
noxium disje£tum per subti- Flebat, ut amiffum conjux ; cum regia Juno
lem aërem, ut pila plumbea Irin ad Hersiliam descendere limite curvo 830
impulla lata funda confue- Imperat : & vacuæ sua lic mandata referre.
vit liquescere in medio cælo.
Vultus exoritur splendidior,

XIX. O & de Latia, ô & de gente Sabina atque forma dignior excelfis Præcipuum matrona decus; dignissima tanti pulvinaribus, o qualis fole- Ante fuiffe viri, conjux nunc effe Quirini; bat esse Quirini cum trabeam Siste tuos fetus : &, fi tibi cura videndi

835 indueret. U wer dillum ante in Conjugis est, duce me lucum pete, colle Quirino Juno regia jubet Irin descon- Qui viret, & templum Romani regis obumbrat. dere per finuatum callem ad Paret : & in terram pictos delapsa per arcus, Herfiliam, atque fic illi van Hersiliam jussis compellat vocibus Iris. XIX. O matrona, bonor Illa verecundo vix tollens lumina vultu,

840 primarius gentis Latina at- O Dea (namque mihi, nec quæ fis dicere prompque Sabina, antea dignissia

tuin ett : ma fuifle uxor tanti viri, Et liquet effe Deam,) duc, ô duc, inquit: & offer tuas lacrymas; é, je cupis Conjugis ora mihi. Quæ fi modo poffe videre cernere maritum, veni me ducente in lucum, qui virescit in monte Quirinali atque umbra sua obtegit templum regis Romani. Iris obsequitur ; arque delapsa in terram per arcus variis coloribus distinctos affatur Hersiliam verbis juffis

. illa vix erigens oculos facie pudibunda, ô Dek, inquit, nam neque possum dicere quænam fis, & conftat effe Deam, duc, ô duc, & mihi oftende faciem mei mariti : qua, si fara conceffering

rata.

cer.

ROTA. 818. Rapina ]' Romuli ex terris in cælum fuit multis, instar trabium transversarum, auferendi.

purpureis auroque intextis fasciis deco819. Cruento ] Ut bellipotentis Dei effe de

830. Hersiliam ] Hæc Romuli conjux in 820. Gradivus ] Mars, qui ita à Gra- Diis recenlíta Ora vel Hora dicta eft, quæ diendo, vel à Vibrando, quod xpeduiveu est apud Romanos qualis Hebe apud Græcos Græcis, dicitur.

füit.

Hortam insuper appellatam fuisse 821. Increpuit ] Infonuit que flagello ( quo fcripfit Plutarchus i utpote quæ juvenes equi verberabantur ) dixit Virgil. ad virtutem & res bene gerendas horta

822. Talarii ] Jam supra, hunc unum elle ex collibus Romanis, diximus, Im 830. Curvo ] Qualis est arcus cælestis. peratorum sede olim clariffimum.

834. Quirini ] Qui Romulus elt, nomine 826. Intabefcere] Liquescere atque con mucato, poftquam in Deorum numerum fumi.

relatos eflet. 827. Pulvinaribus ! Le&tos dicit, qui 836. Quirino ] Ubi ipfe Quirinus seu Diis in templis fternebantur.

Romulus templum habuit; qui & ipfi col828. Trabeati ] Trabea induti ; quæ toga / li Quirinali nomen dedic.

Fata

rerur.

Fata femel dederint; cælum aspectaffe fatebor. afpicere tantum femel, a-
Nec mora; Romuleos cu virgine Thaumantea 845 gnoscam vidi se cælum. Er
Ingreditur colles. Ibi fidus ab æthere lapfum

fine cun&tatione proficiscitur

in montem Romuleum cum Decidit in terras: à cujus lumine flagrans

virgine Thaumantea. lbi Hersiliæ crinis cum fidere cefsit in auras. Stella ex cælo demißa cecidit Hanc manibus notis Romanæ conditor urbis in terram, à cujus igne com Excipit : & priscum pariter cũ corpore nomen 850 mg Herfilia incenfa receffit in Mutat ; Oramque vocat. Quæ nunc Dea juncta cator urbis Roma hanc exQuirino est.

cipit manibus notis, atque

simul mutat antiquum nomen cum corpore, da appellat Oram, qua Dea uxor eft nunc Quirini.

[ocr errors]

845. Romulcos ] Quos dixit Quirinos su- guam à lingua Deorum voluerunt Poëtæ. pra 836.

Ur Hom. Il.a.
845. Thsumantes ] Iris eft Thaumantis
filia, Junonis addicta minifteriis.

Ον βριάρεων καλένσι Θεόι, άνδρες δέ τε πάντες 851. Mutat ] Aliam morcalium lin Argoiwy'. &c.

[ocr errors][ocr errors][merged small]

P. OVIDII NASONIS

Metamorphoseon

L I B ER X V.

ARGU M E N T U M.

SEcutus eft Numa : qui

cum de originibus Crotonis inquireret, nigros calculos quondam in albos fuiffe commutatos comperit. Et Pythagoram de perpetuis rerum transformationibus disputantem audivit. Mortuum deinde Numam deflens Ægeria, nec Hippoliti, qui fuas ipfi converfiones proponebat, confolationem admittens, in fontem liquefcit. Id quod non minus fuit mirandum, quam quod Romuli lancea arbor, aut cippus factus est cornutus. Iulius Cæfar denique in stellam post mortem commutatus fuit.

[ocr errors]

INTERPRETATIO. 11. Uæritur interea,qui tantæ pondera molis

Sustinat, tantoque queat fuccedere regi. 1. Quaritur interea, quis ferat onus tanti imperii ,

Destinat imperio clarum prænuncia elbon poffit succedere tanto re

veri gi Fama pranuncia veri Fama Numam. Non ille fatis cognoffe Sabinæ addicit Numam juftitia & Gentis habet ritus : animo majora capaci 5 integritate nobilem imper Concipit; & quæ fit rerum natura requirit. scire ceremonias gentis Sa- Hujus amor curæ, patria Curibusque relictis, bina : mens illius perfpic Çix ad altiora aspirat,"

atque exquirit qua fit natura rerum. Cupiditas bujus ftudii fecit, ut Patria de Curibus defertis,

[ocr errors][merged small]

ne atque justitia gubernaret.

5. Ritus ] Sacra, ceremonias, omnemque Deorum cultum docuit. 7. Curibus ) vid. lib. 14. 778.

« AnteriorContinua »