Imatges de pàgina
PDF
EPUB

1

Si peris quanam fit facies, Si volucrum quæ sit subitarum forma requiris; avium repentinarum , non Ut non cygnorum, sic albis proxima cygnis

. forma candida Cycnorum , Vix equidem has sedes, & Iapygis aridá Dauni 510 sed tamen ad eam quam pro- Arva gener teneo minima cum parte meorum. xime accedit. Agre equi XI. Hactenus Oenides. Venulus Calydonia dem, gener Dauni lapygis Servo hanc habitationem, com

regna, aridos cum minima agros

Peucetiosque sinus Meffapiaque arva relinquit. parte meorum.

In quibus antra videt; quæ multa nubila filva, XI. Ha&tenus Oenides. Et levibus ftagnis manantia, semicaper Pan SI5 Venulus deserit regna Caly. Nunc tenet : at quodam tenuerunt tempore donia, do finus Teucetios, atque campos Meffapios : in Nymphæ. quibus cernit speluncas, mul

. Appulus has illa pastor regione fugatas iis arboribus opacas, com fil Terruit ; & primo fubita formidine movit: tantes levibus aquis, quas Mox, ubi mens rediit, & contemplere sequente; Pan, qui dimidia parte caper eft , nunc possulet ; at

Ad numerum motis pedibus duxere choreas. 520 Nympha olim poffidebant. Improbat has pastor : falcuque imitatus agresti, Pastor Appulus tremefecit Addidit obsconis convitia rustica dictis. illas fugaras ex illa regione, Nec prius obticuit; quam guttura condidit arbor. atque primò movit repentino

Arbore enim succoque licet cognoscere mores. metu : mox, poftquam collegerunt animum , & jpreve- Quippe notam linguæ baccis oleaster amaris 525 runt persequentem, agita- Exhibet. Asperitas verborum cessit in illas. verunt choreas pedibus pro XII. Hinc ubi legati rediere, negata ferentes numerorum varietate motis. Pastor has culpat ; atque

Arma Ætola sibi, Rutuli sine viribus illis illas fimulans faltu rupico Bella instructa gerunt : multumque ab utraque adjecit probra infulsa turpi. cruoris bus verbis. Neque ante lo- Parte datur. Fert ecce avidas ir pinea Turnus 530 fauces." Facile eft verò in- Texta faces: ignesq;timent, quibus unda pepercit. telligere mores ex arbore at- Jamq; picem, & ceras, alimentaq; cætera flammæ que ejus fructu : namque Mulciber urebat, perque altum ad carbasa malum oleafter indicat probrum lingua baccis austeris. Acerbitas dictorum tranfiit in illas. Poftquam legati inde reversi sunt, nunciantes arma fibi denegata, Rutuli gerunt bella parata sine illis copiis ; multum sanguinis funditur ab utraque parte. Ecce Turnus infert rapaces tædas in rates pineas ; & illi, quibus fiuctus non nocuerunt, reformidant flammas. Jamque ignis incendebat picem, du cerus, & reliqua for menta flamma ; atque fcandebat ad lintea per excelfum malum,

2CO T .

509. Cygnis ] Ardea sunt, seu Erodii ; ; acri fluvio, divisa. Ploribus fimiles. Ang. Herons.

513: Messapia ] In quibus Calabriat512. Oenides ] Diomedes Oenei nepos. que Salentini, in peninsula ultima Italic

512. Caledonia ] Ea pars Apuliæ, quam quæ ad ortum magis fpe&tat, à parte Sepin docem Diomedes à Dauno acceperat,

tentrionali habitant. eo nomine appellatur, quia ille rex olim 515. Pan] Deus paftorum qui à parte Ætoliæ Calydonius etiam à Calydone Atolia posteriori capro fimilis pingebatur. ürbe dicebatur.

528. Arola ] Diomedis Anli. 513. Teucetios ] Appulos. Namque in 530. Pinea ] Nayes indicat Ænea, in duas

partes divisa "Apulia , quarum quas Turnus ignem immisit. alia ad orcum Peuceria, alia ad occa 533. Mulciber ] Vulcanus, qui à mulsum Daunia appellatur. Utraque ad ma cendo ferro ita di&us. Atque is pro igne re Adriaticum porrecta atque Aufido, ' ponicur.

Ibat :

[ocr errors]

ram

§ 555

Ibat: & incurvæ fumabant transtra carinæ : dan er anstra cava navis fue

mum emittebant, cum sanCum memor has pinus Idæo vertice cælas 535 eta mater Deorum recordans Sancta Deum genitrix, tinnitibus aëra pulfi bas arbores fuijje excisas juÆris, & inflati complevit murmure buxi. gis Idais , implevit nerem Perque leves domitis invecta leonibus auras,

Tinnitibus aris periufji, o

Sono tibia inflatæ : atque veIrrita lacrilega jactas incendia dextra

eta per tenuem aërem leoniTurne, ait. Eripiá; nec me patiente cremabit 540 bus fub jugum miffis, fruftra, Ignis edax nemorum partes & membra meorum. inquit, imminis ignes maIntonuit dicente Dea : tonitrumque fecuti nu impia, Turne ; Aufe. Cum saliente graves ceciderunt grandine nimbi:

, neque me finente,

fiamma rapax absumet pars Aëraque, & lubitus tumidum concursibus æquor tes do membra mearum filvaAftræi turbant, & eunt in prælia, fratres. 545 rim. Æther infonuit, Dea E quibus alma parens unius viribus usa,

verba faciente ; By denso

imbres secuti funt tonitru, Stupea prærumpit Phrygiæ retinacula classis :

cum grandine Saliente : Fertque rates pronas, imoque fub æquore mergit. fratres Aftrai confundunt Robore mollito, lignoque in corpora verso, aërem, do mare inflatum reIn capitum faciem puppes mutantur adunca. 550 pentinis concurfibus, & inter

fe concurrunt. In digitos abeunt, & crura narantia, remi:

E quibus al

ma mater Cybele usa impetu Quodque prius fuerat, latus eft : mediisque carina

unius prius divellit vincula Subdita navigiis, spinæ mutatur in ulum. Phrygia claffis, do rapit naLina comæ molles, antennæ brachia fiunt. ves pronas, to depreslit in proCærulus, ut fuerat, color est. Quasque ante

fundum mare, Duritie emol

lita, atque ligno mutato in timebant,

artus, puppes curva vertunIllas virgineis exercent lufibus undas

tur in fpeciem capitum, remi Naides æquorex : durisque in montibus ortæ mutantur in digitos de pedes Molle fretum celebrant: nec eas sua tangit origo.

natantes ; &, quod fuerat

antea, est latus; & carina Non tamen oblitæ, quam multa pericula favo Substrata mediis navibus Pertulerint pelago, jactatis fæpe carinis 560 vertitur in spinam. Carbala Supposuere manus: nisi fi qua vehebat Achivos. abeunt in flexiles capillos, XIII. Cladis adhuc Phrygiæ memores, odere

antenna in lacertos. Color et

cæruleus', ut prius fuerat : Pelasgos:

atque Naiades marina agiNeritiæque ratis viderunt fragmina lætis

tant lufibus virgineis illos

fluctus quos antea refarmidabant ; & nata in afperis collibus frequentant molle &quor, neque curant suam originem. Non tamen immemores, quam multa discrimina sont perpefja in mari tumultuofo, submiserunt crebro manus navibus agitatis ut iis opem ferrent, nisi iis navibus quæ ferebant Græcos,

XIII. Nondum oblita Phrygii excidii, odio persequuntur Achivos j atque speftaverunt hilari facio fragmenta navis Neritia :

ROTA. 535. Ideo ] Ida, montis Phrygiæ. &us ignis à Turno Æneæ navibùs immif. 536. Genitrix ] Cybele eft : De his na- sus, fabulam contexuit Virgilius, eas in vibus à Cybele in Nymphas mutatis, ne à Nymphas esse conversas. Turpo exurerentur Vid. Virg. Æn. 9. 553. Spina] Carina, quæ pars est navis

536. Tinnitibus ] Illud habuit cum Bac infima, seu crabs, cui cæteræ adhærent, cho commune bona hæc mater, ut incon in spinam dorsi fuit mutaca: ! dito sympanorum & fiftularum ftrepitu 562., Phrygia ] Quafi Nymphæ Græcos furialique ululacu, facra ejus fierent. Trojani excidii auétores ulcisci cupe

545. Aftrai ] Venti, Aftrai gigantis & Aurořæ filii.

563. Neritia ] Ulysis, qui Ithacæ rega 548. Mergit ] Ex eo quod aquis excin- | navit, ubi mons Neriçus.

Vulcibus.

rent.

hilares viderunt puppim Vultibus. Et lætæ videre rigefcere puppim Alcinoi verti in scopulum. XIV. Spes erat, classe

Cautibus Alcinoi ; saxumque increscere ligno. 565 animata in Nymphas &quo

XIV. Spes erat in Nymphas animata claffe Teas, Rutulum poffe omit marinas tere bellum timore prodigii. Poffe metu monstri Rutulum defiftere bello. que habet Deus; habent Perstat, habetq; Deos pars utraque: quiq;

Deorum animos qui sunt 'inftar Deos! Instar, habent animos. Nec jam dotalia regna, rum : neque jam quarunt Nec fceptrum soceri, nec te, Lavinia virgo, 570 regna dotalia, nec sceptrum Sed viciffe petunt : deponendique pudore Soceri

, nec te i virgo La Bella gerunt. Tandemque Venus victricia nati vinia; fed vitoria parita: Arma videt: Turnufque cadit; cadit Ardea Turna dore alteruter videatur Sospite dicta potens. Quam poftquá barbarus ignis Sufceptam causam deponere. Abitulit, & tepida latuerunt tecta favilla;'; 575 Asque tandem Venus cernit Congerie è media tum primum cognita præpes Turnus procumbit: Ardea, Subvolat: & cineres plaufis everberat alis. vocata potens Terno inco Et sonus, & macies, & pallor, & omnia, captam lumi, ruit ; quam post. Quæ deceant urbem, nomen quoque manfit in illa quam savus ignis confumpfit: Urbis : & ipfa fuis deplangitur Ardea pemis. 580 & domus sunt absconditæ fub calido cinere; prapes tum

XV. Jamque Deos omnes, ipsamque Æneia primum cognita' evolat é virtus medio cumulo

, atque excu- Junonem veteres finire coëgerat iras: tit favillas alis percuflis

. Cum, bene fundatis opibus crescentis Iuli, Et vox, o macies, dom pallor, aga omnia que conve

Tempestivus erat cælo Cythereius heros;.

Ambicratque Venus Superos: colloq; parentis 585 etiam urbis illi mansit, at- Circumfufà fui, Nunquam mihi, dixerat, ullo que ipsa Ardea deplangitur Tempore dure pater, nunc sis micissimus oro ; suis pennis.

XV. Jamque virtus Æ- Æneæque meo, qui te de sanguine noltro nea coëgerat omnes Deos ip- Fecit avum, quamvis parvú, des, optime, numen ; famque Junonem finem imponere antiqua ira, cum opibus Ascani crescentis bene conftitutis, heros Cythereius erat maturus cæla ; Aique Venus ambierat Deos ; de projecta in collum sui patris , Nunquam, dixerat, mihi immitis pater ullo tempore, precor sis nunc benigniffimus , atque, aprime, concedas illi numen esse quantumvis exiguum , dummodo aliquod effe concedas meo Æneæ, qui fecit te avum de nostro sanguine.

niant urbi domitæ , nomen

O T Æ

565. Alcinoi ] Qui rex Phæacum U. 573. Turnus ]: Quem Æneas interfecit; lystem è naufragio enatancem hofpicio ut ex Marone intelligitur. excepit; navique inftruxit qua in Itha 573. Ardea ] Quæ urbs Latii, Turni cam veheretur : quam quidem Neptunus regia. Polyphemi filii ulcor in scopulum mura 576. Prepés] Avis, quæ altius volat, vit; ut refert Homer. Odyff. 13.) út folent Ardex. In auguriis felices aves 568. Pars ] Trojana atque

Rutula;

prapetes dicuntur. hinc ftante Turno, illinc Ænea: quo- duxerat uxorem Æneas, qui Latino fo

583. Fundatis ] Turno occifo Laviniam rum' uterque suos habebat Deos, ut supra di&um, laciufque ex Maronis Æ

cero mortuo imperiuni in Latio obtinuit,

ubi & Lavinium ædificavit. neide

paçet. 570. Soceri ] Latini regis.

$84. Cythereius ] Æneas, Veneris Cythe

reæ filius. 572, Nati ] Æres.

$85. Patientis ] Jovis.

Dumi

[ocr errors]

tam

rat,

Dum modo des aliquod, fatis est inamabile

Satis eft vidisse semel reg

59 num horrendum, tranfivile regnum

semel per fluvios inferos. Afpexiffe femel, Stygios femel iffe per amnes.

Dii annuerunt : neque uxor Aliensere Dei : nec conjux regia vulcus

regia habuit faciem immoImmotos tenuit ; placaroque annuit ore.

annuit etiam vultu placato. Tum pater ,

inTum pater, Eitis, ait, cælesti munere digni,

quit, Eftes, ambo digni dono ,

cælefti, c Tu qua poscis, como quod optas. Fatus erat. Gaudet; gratefque agit illa parenti: lia quod cupu. Abfolve

Illa agit gratias paPerque leyes auras junctis invecta columbis

tri; atque lata per subtilen Lintus adic Laurens; ubi tectus arundine ferpit

aerem junctis columbus, acIn freta Aumineis vicina Numicius undis.

cedit ad littus Laurens, ubi Huncjubet Æneæ, quæcunq; obnoxia morti, 600 Aluvius Numicius velatus

cannis volvitur in mare flum Abluere ; & tacito deferre füb æquora cursu.

Etibus flumines. Huic ima Corniger exfequitur Veneris mandata : suisque,

perat ut repurget quacunQuicquid in Ænea fuerat mortale, repurgat, qua in Anex erant subje&ta Et refpergit aquis. Pars optima restitit illi. morti, vehere sub ma

ria leni floru. Corniger perLuftratum genitrix divino corpus odore 605

ficit jura Veneris , atque Unxit, & ambrofia cum dulci nectare mista

abluit suis aquis quicquid Contigit os; fecitque Deum: quem turba Quirini Ænea fuerat morri obno

xium Nuncupat Indigetem, temploque arifque recepit. atque undis refperXVI. Indelub Ascanii ditione binominis Alba git. Pars oprima illi per

manfit. Mater imbuit cor-

!pus purgatum divino odore & tetigit faciem ambrofia mifta cum suavi nectare : atque fecit Deum ; quem populus Romanus vocat Indigetem, bo recepit in templa atque altaria.

XVI. Poftquam hæc fuerint Iransakta, Alba atque imperium Romanum fuit sub poteflate

ROTA.

rat.

[ocr errors]

590. Aliquod ] Indiges Deus fa&us eft ; \ enim fæpius, propter divergentem curquem eciam Jovem indigecem appellatum fum, Auviis cornua tribui. fuiffe teftatur Livius.

604. Optima ] Anima, effluvium Divin 590. Regnum] Plutonis, quod Sibyllæ nitaris. ope, patris videndi causa, Æneas subie. 606. Ambrosia ] Quæ cibus eft Deorum

jucundiffimus ficut nectar eorundem 593. Immotos ] Quales habent qui an. Calitatem fignificat, & fæpe confun

porus suaviflimus. Utrumque immornuere nolunt.

duntur. 597. Columbis ] A quibus Veneris currum trahi voluerunt Poëtæ ; proprer ea

607. Quirini ] Romuli : quem in cælo rum libidinem scilicet.

Quirinum vocari scripsit Florus. Atque

per eum Romani intelliguntur. 598. Littus ] Quod non longe à Lavi.

608. Indigetem ] Quos sua merita, ut nio, ubi Æneas regnabat, à Laurento inquit Tullius, in cælum vocarunt & vicina urbe fic dictum.

Diis adscripserunt, illi, quod, ante in 599. Numicius ] Rivulus Latii, in quo terris agentes, nunc nullius rei egentes Æneæ repertum cadaver. Atque hinc lo in Diis agerent, Indigetes di&i sunt. cus datus fabulæ, quæ illum in eo ab om. 608. Templo ] Æneæ tanquam Heroi ni humana labe purgatum finxit.

Latini facellum dicaverunt. 600. Hunc] Scilicet per mortem, quic 609. Dinonimis ] Nam & lulus dictus. quid morti obnoxium de ponimus.

609. Aiba ] Quam Ascanius condidit, 602. Corniger ] Numiciu. Diximus Lavinio noverce relicto.

Hhh

Refque

610

Remu

Ascanii qui duo habuit no Relque Latina fuit: succedit Silvius illi. mina : Silvius fuccedit illi; Quo fatus, antiquo tenuit repetita Latinus cujus filius Latinus fumfit Nomina cum sceptro: clarum lubit Alba Latinum : fceptro

. Alba fuccedit illu- Epitos ex illo eft. Poft hunc Capetusq;, Capysque; Are Latino : tum fubit Ept. Sed Capys ante fuit. Regnum Tiberinus ab illis tus : Capetus Capys hunc Cepit; & in Tusci demersus fluminis undis 615 prior. Tiberinus fumfit fcep- Nomina fecit aquæ. De quo Remulusque feroxque trum post illos : asque ex- Acrota sunt geniti : Remulus maturior annis finclus in flultibus fluvii Fulmineo periit imitator fulminis ictu. Tusci dedit

nomen aque. Fratre suo sceptrum moderatior Acrota forti Ex quo do savus Remulus & Acroia sunt orti.

Tradit Aventino : qui quo regnarat, eodem 620 lus atate major simulator Monte jacet pofitus; tribuitque vocabula monti. fulminis interiit ictu ful- Jamque Palatinæ summam Proca gentis habebat. ere fuo dedit fceptrum ftre Rege fub hoc Pomana fuit : qua nulla Latinas nuo Aventino , qui sepul- Inter Hamadryadas coluit folertius hortos, tus eft in eodem colle in quo Nec fuit arborei ftudiofior altera foetus: 625 regnaverat, atque imposuit Unde tener nomen. Non filvas illa, nec amnes; nomen colli. Jaraque pro- Rus amat, &ramos felicia poma ferentes. gentem Palatinam. Sub hoc Necjaculo gravis eit, sed adunca dextera falce: rege Pomara vixit, qua nul- Qua modo luxuriem premit, & spatiantia passim la inter Hamadryadas La- Brachia compefcit: fiffa modo cortice virgam 630 rinas coluit hortos majori Inferit ; & fuccos alieno præftar alumno. industria ; neque alia fuit magis dedita fructibus arboreis, à quibus habet nomen. illa non diligit nemora, neque fluvios, sed campos, & arbores proferentes poma felicia. Neque manus eft armata venabulo, sed curva falce, qua nunc coercet arborum luxuriem, a reprimit ramos paßim porrectos ; nunc immittát furculum in divisum corticem, da prabet humorem surculo ex alia arborc decerpto.

[merged small][ocr errors]

610. Silvius ] Tantis tenebris involuta latis fulguribus Deorum contemtor, qua- / funt rei Romanæ primordia, ut neque fi Deus fuiffet ipse, terrorem hominibus fibi constent ipsi auctores qui de iis fcri. incutere fatagebat : qui verò fulmine pserunt : ne mirecur quisquam ab hoc interiit. noftro Dionysium, ab utroque Livium 620. Aventino ] Qui unus eft ex feptem in recenfenda Albanorum regum ge Romæ celebrioribus montibus. nealogia diffentire. Hanc habet poste 622. Summam gentis ) Pro imperio in rior. Ascanius primus eft ; 2 Sylvius eam gentem quæ circa Palatium & ea loPofthumus, Æneæ filius ; 3 Æneas Syl ca, ubi poftea Roma eft condita. vius : mansit enim Sylvius, poftea omni 623. Pomana ) Pomorum Dea, à quibus Albanis regibus cognomen, ficut Can bus nomen habuit. Poma autem dicunfar Romanis Imperacoribus ; 4 Latinus ; tur quoscumque fru&us arbores, feu 5 Alba ; 6 Atis ; ( Dionysio Capetus, no plantæ esui aptos profundunt. Itro Epitus. ) z. Capis ; 8 Ca pecus ; seu 624. Hamadryadas ] Eo nomine, à GræCalpetus ; 9 Tiberinus ; 10 Remulus ; cis mutuato, appellantur Nymphæ, quæ 11 Agrippa, qui nostro Acrora ; 12 A singulis addictæ quercubus, una cum iis ventinus ; 13 Procas ; 14 Amulius, Nu & oriuntur & occidunt. mitor.

629. Luxuriem ] Luxuriari dicuntur 611. Repetita ] Latinum habuimus su arbores, quæ nimias frondes procrupra Laviniæ patrem

dunt. 615. Tusci] Aibula, cui à submerso 630. Compefcit ] Exponit quod prius Tiberino, Tibris darum nomen.

dixit ; namque deftringendo ramos lu618. Imitator ] Fragoribus atque fimu- 1 xuries com pescicur arborum.

Nec

« AnteriorContinua »