Imatges de pàgina
PDF
EPUB

Aëra permisit. Vix nunc obfiftitur illis,

Agrè jam illis refiftitur Cum fua quisque regant diverso Alamina tractu, quanquam finguli moderenQuin lanient mundú; tanta est discordia fratrum. 6o cur fuos flatus alia plaga,

quo minus orbem difcerpant, Eurus ad Auroram, Nabathæaque regna recessit, tanta est fratrum dijenfio. Persidaque, & radiis juga subdita matutinis

. Subsolanus profugit ad AuVesper, & occiduo quæ littora Sole tepescunt,

roram de regionem Nabatija. Proxima funt Zephyro : Scythiam Septemque subettos radiis matutinis.

am, Ferfidem, & monter trionem

Vesper, ora qua calefcunt Horrifer invafit Boreas: contraria tellus 65 Sole oceidente juxta FavoNubibus affiduis, pluvioque madescit ab Austro. nium posite sunt , terribilis Hæc super imposuit liquidum &c gravitate carenté aquilo occupavit Scythiam

G Septentrionem. Terra opÆthera, nec quicquam terrenæ fæcis habentem.

posita humida eft à Noto plum Vix ea limitibus diffepferat omnia certis; viali, due nubibus perpetuis. Cum, quæ preffa diu massa latuere fub illa,

70

Collocavit fuper hæc atherem Sidera coeperunt toto effervescere cælo.

fluidum & deftitutum pon

dere, nec retinentem quicNeu regio foret ulla fuis animantibus orba;

quam terreftris sedimenti, Astra tenent cæleste folum, formæque Deorum: Vix disjunxerat ea omnia Cesserunt nitidis habitandæ piscibus undæ :

constitutis terminis, cum am Terra feras cepit: volucres agitabilis aër. 75

Atra que oppressa diis occulta

ta fuerant fub illa mole, ceeperunt radiare toto cælo. Et ne ulla ora effet expers fuis animalibus, fydera de forma Deorum 06cupant sedes cæleftes : aqua fuerunt nitidis pifcibus frequentanda : terra excepit feras; aër mom bilis alites.

NOTA.

2. c. 21.

60. Fratrum ] Ventorum , Aurora & | Triones prisca lingua dixerunt. Gell. lib. Aftræi gigantis, filiorum.

61. Auroram ] Pro Oriente posica eft, 165. Horrifer invasit] Bene verbis hifce unde spiraç Ventus Eurus seu Subsolanus, usus est Poëta ubi de vento vehementiffidictus.

mo loquurus est. 61. Nabathaaque] Regio est Arabix , 65. Contraria ] Meridionalis, Antar&iquam fuo nomine appellasse volunt fi ca scilicet , Septentrionali oppofita. lium Ismaëlis Rabath: quæ regio ad or 66. Pluvio] Quia Autter seu Nocus , à tum refpe&u Italiæ eft porrecta.

mari perflans Italiam , Galliamque & 62. Persidag ] Eft Persis Asiz regio no ejus tra&tus Provincias, nubes quæ in tiffima.

aquam folvuntur fecum volvit. Cæte62. Radiis ] Periphrafis eft terrarum, rum plurimi funt venti intermedii, quos quæ Solem Orientem refpiciunt, habita ex nautis præsertim licet cognofcere, de ratione Græcorum & Italorum, à quibus quibus Poëtam loqui non decuit. ad nos pervenerunt scientiæ.

67. Liquidum] Purum & ab omni face re64. Troxima] Ita ut ad zephyri seu favonii ditionem fpectent

qui ab illa

70. Masa ] Chao, fcilicet, parte fpirar.

71. Sidera ] Propriè figna funt cæleftia 64. Scythiam ] Scythia Aliæ ferociffi- pluribus ftellis figurata. mis populis nociffima regio est.

73. Astra ) Adcoque in Platonicorum 64. Septemýz trionem] Borealem plagam, descendit opinionem qui Aftra & Deos infrigore horridam , per fignum cælefte ter animantia recenfent. defcribit , quod Ursam majorem vocant, 73. Solum ) Eo nomine dicitur quicSeptentriones verò aut septem Trionum di- quid rem aliquam fuftinec ; atque ita &um eft hoc fignum, quia plaultri refert mare piscium folum , cælum astrorum, fpeciem cum feptem bobus aratoriis ftel- &c. larum difpofitio quæ illud fignum con 74. Cesserunt ] In orbis divisione piscibus obo Kituunt ; quos quidem boves aratorios | tigerunt, in jus eorum venerunt.

Sanctius

metum,

[ocr errors]
[ocr errors]

Defiderabatur adhuc animal Sanctius his animal, mentisque capacius alta
Sanátius his, & capacius ex: Deerat adhuc, & quod dominari in cætera posset.
celfa mentis, & quod poliet Natus homo eft. Sive hunc divino semine fecit
Homo ortus eft: sen ilé re- Ille opifex rerum, mundi melioris origo:
rum artifex, fons munds Sive recens tellus, seductaque nuper ab alto 80
prestantioris , illum genui: Æthere, cognati retinebat femina cæli.
divino femine ; seu terra no-
va, do modo à sublimi a Quam fatus Japeto, miftam fluvialibus undis
there discreta servabat se- Finxit in effigiem moderantum cuncta Deorum.
mina cali congeniti. Quam Pronaque cum spectent animalia cætera terram;
dilutam aquis fluvialibus fi- Os homini sublime dedit: cælumque tueri 85
imagenem Deorum omnia Jullit, & erectos ad fidera tollere vultus.
gubernantium. Et cùm re- Sic, modo quæ fuerat rudis, & fine imagine tellus
liqua animalia inclinata in- Induit ignotas hominum conversa figuras.
tueantur humum; fecit ho-

III. Aurea prima fata est ætas,quæ, vindice nullo,
mini vultum elatum ,
imperavit coelum refpicere, Sponte sua fine lege fidem rectumque colebat. 90
& erigere sublimem faciem Pena metusq; aberant : Nec verba minacia fixo
ad astra. Sic Terra qua nu- Ære legebantur: nec supplex turba timebant
per fuer at inculta atg infor- Judicis ora sui : sed erant line vindice tuti.
mis, immutata fumfit for Nondum cæsa fuis, peregrinum ut viseret orbem,
mas novas & nondum cog-
nitas.

Montibus, in liquidas pinus descenderat undas: 95 III. Prima falta sunt Nullaque mortales, præter sua littora, norant tempora aurea, quæ ultro ! fine lege, ultore nullo, servabant fidem & aquum. Mutta & timor procul erant : nec voces minas intentantes legebantur in are affixo : nec supplex multitudo metuebant vultum sui judicis ; sed leo curi erant absą ultore. Nondum abies ex montibus suis deseéta defcenderat in aquas fluidas, ut diverfum mundum adiret : & nulla littora nisi sua honiinibus perspecta.

ROT Æ. 76. San&ius ] Hic ferè pro posicivo po- docuisse Prometheum , virum à provinitur comparativus, ut admirandum & dencia sermone Græco fic dictum, fatis insufpiciendum dicat hominem.

celligas. 77. Deer at ] Cui antè à fapientissimo 82. Miftam ] Terram aqua temperavit opifice omnia in usum parata, quam crea ut ea in humanam fpeciem formanda fa

cilius tractaretur. 78. Divino femine ] Eft istud ex Plato 89. Aurea ] In quatuor ætates homia. nis Academia & Zenonis porticu ortum ; num vitam partici' sunt Ethnici, quas quibus Philofophis anima humana est metallorum nomine, auri, argenti, aris, scintilla coeleftis, & uri ait Hor.

& ferri , prout illi à nativa probitate ad Divina pirticula aura.

omnem nequitiam defciverunt,non impe: 79. Origo ] A quo omnia bona orta funt. ritè inscripferunt. Quam fabulam ex fta

81. (ognati] Quod nuper cum cerra cua per fomnum Nabuchodonofori oblaconjunctum , & in Chao unum fuerat; ta, de qua aliquid inaudierant Græci, de. unde & Poëtis Terra cæli foror.

rivatam volunt ; Daniele illam.de qua81. Semina ? Vim quandam eadem produ- tuor Imperiis explicante. cendi quæ in cælo essent.

89. Vindice nullo ] Cüm nullus esset qui 82. Satus Japeto ] Prometheus est, qui muletam aut pænam aliis irrogaret, si fortè deuniversi generis humani artifex, eo ipfo liquissent. tempore quo alterius filius, à Poëtis dici 91. Minacia] Intelligit leges æreis ca.

Ricicnle si fabulam fpe&tes & in bulis infcriptas & loco confpicuo affixas veritatis integumento hæreas, Apposite si ut publice legerentur, hinc leges figere 86 agrestes & lævos homines ad humanos retigere. mores informatle , eosdemque ignis in 94. Orbem ] Pro orbis parte posuit , ventionem & usum, mulca alia insuper | fynecdochicc.

Non

retur.

[ocr errors]

tur.

tuba

cornuit

eris

[ocr errors]

Nondum præcipites cingebant oppida fosfæ : Nondum forfa prarlıpta cira Non tuba directi, non æris cornua flexi,

cumdabant urbes ; neque

aris oblongi , neque Non galeæ, non ensis, erant. Sine militis usu

nega Mollia fecuræ peragebant otia gentes. 100 caffides erant, ne gladius : Ipfa quoq; immunis rastroque intacta,nec ullis animi tranquilli fruebantur Saucia vomeribus, per fe dabat omnia tellus : alma pace à militibus liberi. Contentique cibis nullo cogente creatis,

ipfa quog terra libera da

rastro illæfa , nec ullo aratri Arbuteos foetus, montanaque fraga legebant, dente vulnerata, sponte cuzCornaque, & duris hærentia mora rubetis, 105 ta prabebat : & latic.cum Et quæ deciderant patula Jovis arbore glandes.

lentis natis fine omni cultu

rd, carpebant fructus arbisVer erat æternum, placidique tepentibus auris

teos, do frega montana , Mulcebant Zephyri natos line femine flores.

corna, da mora nafcentia in Mox etiam fruges tellus inarata ferebat :

afperis rubetis , dom glandes Nec renovatus ager gravidis canebat aristis. 110 qua defluxerant vafta arbore

Fovis. Ver eråt perpetuum, Flumina jam lactis, jam Alumina nectaris ibant:

Favonii mites flatibus Flavaque de viridi stillabant ilice mella.

temperatis blandieb.intur floIV. Poftquam, Saturno tenebrosa in Tartara ribus ortis fine femine. Sta

tim etian terra incuita Sub Jove mundus erat; subiit argentea proles,

proferebat fruges ; ncc re

quietus ager ( navale ) alAuro deterior, fulvo pretiosior ære. 115 bicabat plenis aristus. FluJupiter antiqui contraxit tempora veris:

viz currebant nunc lactis , Perque hyemes, æftusque, & inæquales autumnos, nunc ne{faris ; & mella eroEt breve ver, spațiis exegit quatuor annum.

cea fluebant de virenti

quer

IV. Toftquam orbis fuit fub Jove, Saturno deturbato in obscura Tartara, progenies argentea successit pejor aurea, melior ahenea. Jupiter minuit spatium veteris seris

, & divifit annum in quatuor partes per hyemem, aftatem, autumnos varios, dos ver contractum.

miffo,

cu.

[ocr errors]

103. Cogente ] Arando & fubigendo ter- ribus, fi ex quercu, quæ omnium propè ram, ad hoc ea videtur cogi, ut fructus durissima eft. Quare eciam Virgilius de ferat.

fucura ætate aurea vaticinatus, dixit 105. Rubetis ] Eft rubetum locus rubis & Et dur& quercus sudabunt rocida meila. fpinis consigus.

113. Saturno ] Saturnum , qui primam 106. Tatula ] Ramis in latum pacen- ætatem tam suaviter adminiftraverat, fitibus diffusa.

lius Jupiter fequentibus ætatibus impe106. Jovis arbore ] Quercu Jovi facra ; raturus de folio dejecit ; & in Latin quod ficuci laurus Apolloni, Marci fraxinus, Virgilius, ipfe etiam Naso alibi fcribit, Herculi Populus, Baccho vitis, Plutoni latere coëgit. Quæ omnia, quomodo quacupressus, Minervæ olea , Veneri myr- ve causa fata fuerint, fi tanti eft fingula

tim cognofcere , apud omnes reperias 110. Renovatus ] Novale dicitur ager Mythologos. qui alternis annis fericur, quo genere

114. Proles ] Ætaś argenti nomine innihil

opus fuit hominibus , cum sponte fignica, aurea durior. è terra nafcerentur omnia.

116. Antiqui ] Semper antè virentis, 111. Nectaris ] Nectar dicitur Deorum & perpetui. potio fuaviflima perpecuam fovens juven 117. Inæquales ? Temperie & tempestatutem, quam ipfa Hebe Juventæ Dea mi- te incertos, modò calore æstuantes, inodò niftrabat.

frigore rigentes ; atque hinc morbi112. Ilice ] Certè ex aliis etiam arbo- 'dos.

B

Tum

tus, &c.

[ocr errors]

Tum primim aër fervens Tum primum ficcis aër fervoribus ustus
aridis caloribus ignitus est. Canduit: & ventis glacies adstricta pependit. 120
pendit

. Tum primum homi- Tum primum subiere domos. Domus antra
nes ingreffi funt domos : do fuerunt,
mus fuerunt fpelunce, item- Et densi frutices, & vinctæ cortice virgæ.
que pill frutices, rami Semina tum primum longis Cerealia sulcis
mum frumentaria Semina, Obruta funt, pressique jugo gemuere juvenci.
operta sunt longis sulcis & V. Tertia poft illas luccellit aënea proles, 125
juvenci jugo oppressi gemue- Sævior ingeniis , & ad horrida promptior arma ;
V. Tertia ab illis sequu-

Nec scelerata tamen. De duro est ultima ferro. ta eft atas anea crudelier a- Protinus irrumpit venæ pejoris in ævum nimis

, & paratior ad arma Omne nefas : fugere pudor, verumque, fidesque : terribilia ; nec tamen fce- In quorum subiere locum, fraudesque, dolique, 130 lefta. Poftrema eft de fer- Insidiæque, & vis, & amor sceleratus habendi. ro rigido. Continuo scelus Vela dabat ventis, nec adhuc bene noverat illos, na deterioris : verecundia, Navita : quæque diu fteterant in montibus altis; veritas, & fides recesserunt; Fluctibus ignotis insultavere carinæ.

locum fraudes Communemq; prius, ceu lumina Solis & auræ,135 lentia,' & deteftandum pof- Cautus humum longo fignavit limite mensor. fidendi Audium irrepferunt. Nec tantum fegetes alimentaque debita dives Rauta pandebat carbara Poscebatur humus; sed itum est in viscera terræ : ventis, quos nondum bene Quasque recondiderat, Stygiisque admoverat umnoverat : Gnaves, qua erecta fuerant in excelsis

bris, montibus, impetum fecerunt Effodiuntur opes irritamenta malorum.

140 in undas ignotas. Et peritus Jamque nocens ferrum, ferroque nocentius aurum mensor distinxit producto termino terram antea communem, ceu lumen Solis, & aër.,. Neque modò fruges de cibi debiti potebantur à terra opulenta ; sed ventum eft in ejus pracordia ; do divitix incitamenta fcelerum, quas abdiderat, & removerat ad umbras Stygias , eruuntur. Jamg ferrum noxium, & aurum ferniciofius ferro exierat ;

in

quorum

[ocr errors]
[ocr errors]

cunt.

tur.

119. Tum ] Poft expulsum à Jove Sa 133. Steterant ] Non naves quidem, fed turnum.

arbores ex quibus confe&tæ funt. 119. Fervoribus ] Æftatis veri fuc

135. Lumina folis en aura ] Quibus nihil cedentis ; quo tempore omnia Solis ar poteft esse communius. Ita Virg. doribus maximè illustrantur & incalef

Cun&tis undağ auraga patentes.

136. Longo ] Sunt verò agrorum limi123. Longis ] In longum aratro ductis.

tes seu termini longi ; attamen per limi124. Cerealia ] Quæ, vel quorum usum, res intelligi malim hoc in loco sulcos ma& serendi modum Ceres docuit, ut ipse jores , seu foffas , quibus agri discernunpoftea docebit Ovidius.

125. Ænea proles ] Ætas eft præcedente 137. Debita ] Propter culturam, & hoc adhuc durior, cui ab are, viliori metallo, minis laborem ; cujus causa debet terra nomeninditum.

laboranti sudoris præmium. 128. Vena ] Ad metallum alludit, quod 139. Stygiissz umbris ] Id eft, in terra per venas in terræ visceribus diftributum profundistimas fpeluncas abdiderat. Et invenitur.

enim Scyx fluvius aut palus inferorum, 132. Nec adhuc bene ] Uchinc hominum ubi niger Deus habitat , & umbris imcorda prorfus invafifle avaritiam intelli- perat. gas.

Prodierat :

.

Prodierat : prodit bellum, quod pugnat utroque ; bellum exit, quod utroque Sanguineaque manu crepitantia concutit arma.

ad pugnam utitur , do ciet

arma Strefentia cruenta ma. Vivitur ex rapto. Non hospes ab hofpite tutus, nu. Trada vefcuntur. Hoc Non focer a genero : fratrum quoque gratia: 445 let you the terme el potencija Imminer exitio vir conjugis, illa mariti;

etiam fratrum est rarus.

Maritus invigilat perniciei Lurida terribiles miscent aconita novercæ : uxoris , illa mariti": Sæve Filius ante diem patrios inquirit in annos. noverca miscent venena niVicta jacet Pietas : & Virgo cæde madentes gricantia : filius foiscitatur Ultima cælestum terras Aftræa reliquit

. 150

ante tempus atatem patris.

Pietas. neglecta deftituitur , VI. Neve foręt terris securior arduus æther ;

do virgo Astraa deseruit poAffectasse ferunt regnum cælefte Gigantas, ftrema terrás fanguine infeAltaque congestos ftruxiffe ad fidera montes. it as, Tum pater omnipotens miffo perfregit Olympum esfer tutior tellure, aiunt Gi

VI. Et ne æther fublimis Fulmine, & excullit subjecto Pelio Olfam. 155

gantes appetiiffe cæleste imObruta mole sua cum corpora dira jacerent; perium, de erexisse ad astra Perfusam multò natorum sanguine terram

montes in cumulum coaétos.

Tum pater omnipotens protrivit Olympum fulmine intorto, & dejecit Oslam Pelio substrato. Cum immania Gigantum cara pora sua propè mole victa caderent; dicunt terram delibutam multo cruore filiorum

[ocr errors]

lib.

2

142. Utrog] Acrius tamen auro; nam

tum fabulam , de qua plerique omnes ut elegantiffimè scripsit Horat. Carm. Mythologi, Hyginus, Apollodorus, alii ;

3. Ode 16.

Quam fabulam licuri & alias fuo modo, uc Aurum per medios ire Satellites

libet, quivis interpretatur , prout in veEt perrumpere amat saxa, potentius

teri historia, facra aut prophana verfatus

eft, I&tu fulmineo.

,,prout de hominibus vel Angelis bæc

aut illa audivit, aut suspicatur. 147. Lurida ] Luridum dicitur esse , 152. Gigantas ] Nati fuerunt gigantes quod eo est colore qui in corporibus loro Terra, & cæli fanguine à Saturno caftrati, vexatis , is apparet atque adeo ab effe&u

ut plurimis vilum ; omnes ftaturæ exaconitum , herba venenofa,' luridum di- cellffimæ, draconum pedibus horribiles, citur; nisi magis ad ipfius plantæ folia qui adversus Jovem etiam bellum ausi suflaya autor respexit.

movere. Quorum fabulam alii ad res na147. Noverce J Quæ plerumque in pri- turales fpiritusque terram concutientes, vignos fæviunt, non tantum ut suis libe aut ex terra in cælum ascendentes, à quiris faveant, fed fome arcano quodam in bus fulgura & conitrua, referunt ; alii illorum matres odio.

de quibusdam impiis hominibus, expo148. Ante diem ] Antequam ad matu nuni; alii alia excogitant. A Nimrodo, ram senectam pervenerit.

seu Nembrotho strenuo venatore, seu po148. Inquirit ] Quem longæ vitæ patristius rebelli videtur derivata. piger, ejusque bona invadendi cupido 154. Pater omnipotens ] Jupiter, qui aucorripuit.

daciilimorum monftrorum fruftraneos 150. Ultima ] Quia fpretis Diis, neceffe camen fuit utcunque brucis homini 154. Olympum ] Montem in confinio bus aliquam incer se, utilitatis caufa, fer-Theftaliæ, & Macedoniæ, quem Pelio & Ofvare justitiam.

fæ, ut ica in cælum ascenderent, gigan156. Affraa] Filia fạit Aftræi Gigan- tes im posuerant. cis, vel Jovis ut aliis placet, quæ propter

155. Telio ] Eft Pelion mons Theffalix, insignem justitiam pro ipfa sumitur. ad Pelafgicum finum vergens, inter quem ist. Neve fører ] Tranfitio eft ad gigan- ' & Olympum certius Qila porrigitur,

B 2

Immaduifle

conatus elufit.

« AnteriorContinua »