Imatges de pàgina
PDF
EPUB

Nubibus adsiduis, pluvioque madescit ab Austro. Hæc super imposuit liquidum, et gravitate caren

tem, Æthera, nec quidquam terrenæ fæcis habentem. Vix ea limitibus dissepserat omnia certis, Quum, quæ pressa diu massa latuere sub illa, 70 Sidera ceperunt toto effervescere cælo. Neu regio foret ulla suis animantibus orba, Astra tenent cæleste solum, formæque Deorum : Cesserunt nitidis habitandæ piscibus undæ: Terra feras cepit: volucres agitabilis aer.

75 Sanctius his animal, mentisque capacius altæ

p. 207.

67. Liquidum-Æthera.] Purum habentur numina : forma, species et et ab omni noxio vapore liberatum. similia inserviunt periphrasi. Infra ii.

68. Nec quidquam terrenæ facis.] 78: formæ ferarum ; Virg. Æn. vii. 'Ατρύγετον αιθέρα dixit Ηomer. ΙΙ. Ρ',

18: formæ luporum ; Cic. N. D. ii. 40, 425; nam tpùt et fær, omne impu sidera dicuntur formæ igneæ; Heroid. rum: vid. Gronov. Observat. ii. vii. x. 95: simulacra Deorum astra et for

, êv dià dvoły. 69. Dissepserat.] Dissepire, descri 74. Nitidus aptum piscium epithebere, verbum paulo rarius et poeti ton, propter squamarum lævitatem et cum. Lucret. i. 998: aer dissepit col lubricitatem : ix. 264. de serpente, les. Senec. Med. 335, forte ex nostro

squamaque nitere recenti. loco : Bene dissepti fædera mundi. 75. Agitabilis.] Significanter agi

71. Effervescere etiam exquisitius, tabilis. Senec. N. Q. vi. 16: nihil quam quod alii, ex interpretatione, est tam versabile et agitatione gaudens, habent; sidera enim sunt ignes fer

quam aer. ventes, et fervidus sol passim occurrit. 76. Sanctius his animal, etc.] OriLenzio h. v.idem esse videbatur, quod ginem hominis describit, ut postulat ver. 27. emicare, et celerem motum in ejus dignitas. Non enim mutum et superiora loca significare. Verum turpe pecus e terra erepsimus Ovidio, tunc saltem scribendum fuisset effer sed sanctius, Deo similius, atque adeo vescere in cælum, ut Virg. Georg. lib. reverentia dignius animal. Ergo comi. 471. effervere in agros.

parativus pro positivo bene usurpatur : 72. Suis.] Sibi propriis.

non enim cætera animalia sancta erant. 73. Etiam astra sunt animantia, in Mens alta, ratio, quæ alta cogitare, primis ex mente Stoicorum: vide Cic. cogitando se ad cælum attollere poN. D. ii. 16 et 21. quanquam et ex test. Cic. Mil. 8: homo sapiens et alta opinione vulgi. Inde inter sideru re et divina quadam mente præditus. ferri, Deum fieri. Cæleste solum, coe Apud Juvenal. xv. vocamur divinolum tanquam pavimentum, quo insis rum capuces ; qui loc, cum hoc nostro tunt: formæ Deorum, sidera, quæ

conferendus est.

Deerat adhuc, et quod dominari in cetera posset.
Natus homo est; sive hunc divino semine fecit
Ille opifex rerum, mundi melioris origo :
Sive recens tellus, seductaque nuper ab alto 80
Æthere, cognati retinebat semina cæli.
Quam satus Iapeto, mixtam fluvialibus undis,
Finxit in effigiem moderantum cuncta Deorum;
Pronaque quum spectent animalia cetera terram,

78. Natus homo est.] Valde fluctuarunt philosophi veteres in definienda et origine et natura animæ : vide Ciceron. Tusc. i. 9, 10. Noster sequitur eos, qui coeleste quidquam et divinum in animis inesse putabant: Cic. Fin. ii. 34. Unde vero divinum illud traxerint, dubium relinquit. Divino semine, deest er.

79. Origo.] Palat. et alii, melioris imago, quo Dan. Heins. respici putat ad ideam, quæ in Deo fuerit, et ad quam mundus ille melior dispositus sit. Sed unde talis philosophia in hoc carmine ? Sæpe origo et imago permutata sunt, ut i. Fast. 65. Origo, auctor, creator ; vid. lib. v. ver. 262. Tacit. Mor. G.ü: Celebrant Tuisconem et Mannum originem gentis conditoresque. Melioris, dispositi et exornati. Refertur ad rudem indigestamque molem.

81. Cognati.] Non terræ, sed animæ. Male igitur Lenzius addit: quatenus coelum et terra olim conjuncta fuerunt. Cognationem et domicilium pristinum animæ nostræ cælum vocat etiam Cic. Legg. i. 9. Sed omnium optime Hipparchus approbaverat, animam nostram esse partem coeli. Plin. H. N. ii. 26; Lucret. ii. 990 : Cælesti sumus omnes semine oriundi.

82. Quam satus Iapeto.] Prometheus, Iapeti filius, habebatur generis humani auctor haud dubie propterea, quod mores hominum agrestium molli

verat. Alii aliter super eo philosophantur, de quibus exponendi nunc non est locus. Importune autem, meo quidem sensu, opifici rerum repente Prometheus socius additur. Mixtum undis, ergo ex luto creavit hominem; Hor. i. Od. xvi. 13; Juvenal. xiv. 35. Hinc homo vocatur tenlos ó IIpounoños a Callim. fragm. Bentl. 87. Apud Hesiod. "Epy. 60. ubi mira hominis compositio narratur, Vulcanus jubetur γαίαν ύδει φέρειν. . Aliter rursus hic mythus ab Horat. i. Od. xvi. 13. narratur ; aliter etiam ab Hygin. Fab. 142.

83. In effigiem.] Phocylid, v. 101, anima vocatur θεού εικών. Εurysus Pythag. in libro de Fortuna, censet Deum creasse hominem αρχετύπω Xpúuevov avtö. Plato Rep. vi. pag. 431. in homine ait esse aliquid Deoelδες και θεοείκελον. Fluxit et hoc ab Ægyptiis ; Lactant. Inst. vii. iv. 3: At Hermes non ignoravit, hominem et a Deo, et ad Dei similitudinem fictum. Noster effigiem Deorum ponit in corpore humano.

84. Prona.] Ad terram depressa, incurvata. De forma hominis erecta multi Veterum. Cf. Cic. N. D. ii. 56; Legg. i. 9; Lactant. Inst. Div. ii. 1. In ea esse dignitatis et præstantiæ nostræ causam,

bene docuit Herder. in libro Ideen zur Geschichte, etc. P. I, p. 172 sqq.

Os homini sublime dedit; cælumque tueri 85
Jussit, et erectos ad sidera tollere vultus.
Sic, modo quæ fuerat rudis et sine imagine tellus,
Induit ignotas hominum conversa figuras.
II. AUREA prima sata est ætas, quæ,

vindice nullo,

85. Tueri intueri, ut x. 389. Virg. Æn. iv. 451: cæli convexa tueri.

86. Erectos.] Erectam hominis formam urget poeta. Ad sidera, ut corporibus cælestibus contemplandis, Dei cognitionem capere possimus. Hæc respexerunt alii. Senec. de Otio Sap. 32: “Nec erexit tantummodo hominem, sed etiam ad contemplationem factum, ut ab ortu sidera in occasum labentia prosequi posset, et vultum suum circumferre cum toto, sublime fecit illi caput.” Silius, xv. 84: Nonne vides, hominum ut celsos ad sidera vultus Sustulerit Deus, ac sublimia finxerit ora? Inde homo Græcis äv&pwTOS dictus.

87. Sine imagine.] Informis. Fast. i. iii. sine imagine moles. Imago passim pro forma, ut iii. 1.

88. Induit conversa, e copia poetica, accepit.

89-150. Aurea prima, etc.] Nobilis locus de ætatibus, in quas priscum, quod effluxerat inde ab origine mundi, ævum describere, quibusque, pro cujusque ratione, a metallis nomina imponere, antiquis poetis placuit. Claudian. xxii. 446 : vario faciem distincta metallo Secula. Quo sine dubio nil aliud exprimere volebant, nisi hoc, genus hominum a statu naturali et animi integritate gradatim delapsum esse ad hanc et vitæ rationem, et vitiositatem. Varro, R. R. ii. 1. In numero autem harum ætatum, poetæ, ut fit, inter se dissentiunt. Nam Hesiod. *Epy. 109 - 208. quinque recenset ; Noster, omissa post æneam heroica, quatuor; Aratus, Phænom. 100-134.

tres ; duarum tantum mentionem faciunt Virgil. Georg.i. 125 sqq. coll. Æn. viii. 314 sqq. et Tibul. I. iii. 35 sqq; nec pænitebit cum his Lactant. Inst. div. v. 5. contulisse. Erat præterea in vaticiniis, exacta hac misera ætate, fore malıyyeveglav, h. e. fore, ut inverso ordine secula illa denuo revolvantur et renoventur: vid. Virg. Ecl. iv. ibique Heynium, in primis ad ver. 4. Ovidius Hesiod. et Virgil. maxime secutus reperitur, æmulumque habuit Senec. Hipp. ver. 524 sqq. Med. 330; Octav. 397 sqq. Ferrea ætas secundum Nostrum periit Deucalioneo diluvio.

89. 112. Aurea prima sata est ætas.] Status primorum hominum naturalis describitur, qualis v. c. vita Cyclopum apud Homer. Od. I'. 106. sqq. atque etiam hodie multarum gentium barba

Sed accesserunt colores mythici et poetici. Vide super hac re philosophantem Posidonium ap. Senec. Ep. 90. Ætas, genus hominum. Cic. N. D. ii. 63: aureum genus. Virgil. Ecl. iv. aurea gens, ex Hesiod. xpúosov yévos. Virg. Georg. ii. 538 : adeo aureus Saturnus, sub quo aurea ætas. Nempe aurea præstantissima quæque dicitur. Hoc igitur epitheton quum primæ ætati datum esset, reliquæ deteriores facile suum nomen invenerunt; quanquam ahenea et ferrea etiam ab armis aheneis et ferreis dici potuerunt. Vindice nullo, nemine scelera coercente. Virgil. Æneid. vii. 203: Saturni gentem haud vinclo nec legibus æquam, Sponte sua veterisque Dei se more tenentem.

rarum.

Sponte sua, sine lege, fidem rectumque colebat.
Pæna metusque aberant; nec verba minacia fixo
Ære legebantur; nec supplex turba timebant
Judicis ora sui: sed erant sine judice tuti.
Nondum cæsa suis, peregrinum ut viseret orbem,
Montibus, in liquidas pinus descenderat undas;
Nullaque mortales, præter sua, litora norant. 96
Nondum præcipites cingebant oppida fossæ :
Non tuba directi, non æris cornua flexi,

El. v. 41 sqq.

Id autem dum Noster latius tractare igitur subjicitur, sed erant sine judice voluit, ineptæ garrulitatis exemplum tuti; præsertim quum Ovidius voc. dedit. Erant homines sine legibus non præcedens varie repetere soleat, atque metuebant poenam legum, non lege h. l. cum vi repetitum videatur. Vinbant leges propositas, erant sine judice, der, si quis id malit, potest et de junon mutuebant judicem, sed erant sine dice et de defensore capi. judice tuti. Hoc vero est garrire ! 94. Nondum cæsa suis.] Cf. Virg. Cæterum similiter vetustissimorum Ecl. iv. 32-38; Tibul. I. iii. 37-40. hominum mores notat Tacitus, An Navigatio summæ aureæ ætatis simnal. lib. iii. 26.

plicitati et integritati non satis conve91. Nec verbalegebantur.] Nondum nire videbatur, partim quia maxime leges latæ erant. Erant ergo ảDéplotol, quæstus causa instituta est, partim ut Cyclopes apud Homer. d. 1. Cf. quia hominum vitam in ultima pericula Platov. de Legg. iii. init. et Aristot. conjicit, atque adeo voluntati divinæ Rep. i. 2. Leges vocat (etiam v. 669) repugnare credebatur. Propert. iii. verba minacia, quia pænas minantur. Hæ apud Romanos in æneis tabulis 95. Pinus.] Lignum resinosum, in incisæ in Capitolio, aut alio loco pub- primis apta habebatur navigiis facienlico, figebantur, seu affigebantur, unde dis : suis, sibi ab ipsa natura assignafigere leges et refigere, pro ferre et ab tis: peregrinum orbem, peregrinas terrogare, ut ab omnibus legerentur.

Orbis sæpe pars orbis terrarum, 92. Supplex turba sunt rei, eorum ut ii. 254. 322; Tacit. An. ï. 2. Deque amici, qui sordidati et mæsti cau scenderat. Statius Sil. ii. 2. 6. 28: sam suam defendunt. Simplex turba, invitas dejecit in æquora pinus. Liquiquod Cod. Douzæ et quinque Heinsii das, epith. ornans. exhibent, Burmannus aptius judicabat 97-100. Nondum præcipites.] Nonet convenientius integritati aurei se dum bella gerebantur. Vivebant culi. At si hoc præferas, major etiam nouxot, pace fruentes. Hesiod. ver. erit tautologia illa, quam in notis vi 120; Tibul. I. iii. 47 : Non acies, non tuperavimus. Male etiam ætas illa ira fuit, non bella ; nec ensem Immiti turba vocaretur.

savus duxerut arte faber ; i. x. 9 : Non 93. Sine judice.] Diu dubitavi, arces, non vallus erat. Præcipites, proutrum sine vindice, an sine judice præ fundæ. ferrem. Prætuli tandem posterius : 98. Tuba dir æris.] Turba recta præcessit, non erant judicia ; recte ex ære. Juvenal. ii. 117: recto canta

ras.

Non galeæ, non ensis, erant: sine militis usu
Mollia securæ peragebant otia gentes.

100 Ipsa quoque immunis, rastroque intacta, nec ullis Saucia vomeribus, per se dabat omnia tellus; Contentique cibis, nullo cogente, creatis, Arbuteos fætus, montanaque fraga legebant,

verat are. Tuba directi, etc. Tuba peditum, et est directa : lituus equitum incurvus; Horat. i. Carm. i. 23: et lituo tubæ permistus sonitus.

100. Gentes.] Heins. approbante Burm. ex uno Gronov. invexit mentes, quia homines tum nondum in gentes discesserint: vid. not. 102. Gentes revocavi, quia et Senec. Hippolyt. 527536. ubi nostrum locum ante oculos habuit, gentes et populos aureæ ætati tribuit. Etiam Virg. Æn. viii. 325: Saturnus placida populos in pace regehat. Infra ver. 339. statim post restauratum genus

humanum populi novi commemorantur. In his pluralis pr singul. Securitas illa ab invasione hostili turbisque domesticis, commemoratur et ab aliis. Sever. in Ætna, ver. 9: Aureu securi quis nescit secula tregis? Tibul. d. l. Ultroque ferebant Obvia securis ubera lactis oves. Eadem et fruebantur pecudes. Idem I. x. 9. Inde mollia otia, pax jucunda. Virg. placida par.

101. Ipsa quoque immunis.] Nondum agricultura. Hesiod. ver. 118. sqq. Καρπόν δ' έφερε ζείδωρος αρουρα Αυτομάτη πολλών τε και άφθονον. . Ipsa, sua sponte : vid. Ernesti Clav. Cic. h. v. mox per se, ut di' ¿avtoő, eodem redit: vid. Cortium ad Sallust. Jug. ix. 62. Etiam Virg. Georg. ii. 10: Ipsa per se. Immunis, vacua a miseriis, ånaong. Expressit Homer. Od. ii. 109. ubi terra omnia ãon apta kai dvnpora profert. Rastro. Virg. Ecl. Non rastros patietur humus. Rastrum, ponderosum instrumentum

duobus aut quatuor dentibus, quo glebæ in agris comminuebantur: Virgil. Georg. i. 94: quanquam et sarritioni inserviebat, ver. 155.

102. Saucia.) Sulci sunt veluti vulnera, quibus dilaceratur tergum terræ. Latius hæc Plin. H. N. i. 63. persequitur, et plura lacerationis genera invidiose commemorat. Non mirum autem est, agriculturam diu fuisse ignoratam, quippe quæ multarum rerum scientiam, magnam curam, multum laboris requirat.

103. Nullo cogente.] Virgil. Georg. i. 128. pari elegantia, nullo poscente ; quanquam idem et nullis cogentibus, Georg. ii. 10: utrumque verbum non minus eleganter, quam imperare arvis, de agricolis dicitur, qui veluti cogunt terram fruges reddere cultoribus: vide Burmann. Arva vero quum fruges reddunt, dicuntur parere, respondere, etc. Sed cibi, qui jam narrantur, minime lauti sunt, neque ob eos invidenda aurea ætas.

104. Arbuteos fætus.] Arbuta. Arbutus, arbor fruticosa, in Italia frequens, poma ferens rubentia (x. 101) fragis similia, et difficilia concoctioni (Plin. xxiii. 8.) quibus tenuioris sortis homines vesci solebant: vid. Martyn. ad Virgil. i. 148. Etiam Varro, R. R. ii. i. et Virgil. d. l. eos fætus in antiquissimorum hominum victu commemorant. Sed arborei fætus, quæ est altera lectio, forent poma x. 669. Hæc vero magis culturam postulant, minusque adeo primo seculo conveniunt: tribuuntur ei tamen, xv. 97. Heins. conj.

[ocr errors]
« AnteriorContinua »