Imatges de pàgina
PDF
EPUB

Indoluit: quotiesque puer miserabilis, Eheu! 495 Dixerat; hæc resonis iterabat vocibus, Eheu! Quumque suos manibus percusserat ille lacertos, Hæc

quoque reddebat sonitum plangoris eundem. Ultima vox solitam fuit hæc spectantis in undam; Heu frustra dilecte puer! totidemque remisit 500 Verba locus; dictoque Vale, Vale inquit et Echo. Ille caput viridi fessum submisit in herba ; Lumina nox claudit, domini mirantia formam. Tum quoque se, postquam est inferna sede recepIn Stygia spectabat aqua : planxere sorores (tus, Naiades ; et sectos fratri posuere capillos : 506 Planxere et Dryades; plangentibus assonat Echo. Jamque rogum, quassasque faces, feretrumque pa

rabant : Nusquam corpus erat : croceum pro corpore florem Inveniunt, foliis medium cingentibus albis. 510

503. Dominus luminum, ut vi. 560. domino lingua. In Stygia, etc. Manes enim in inferna sede exercent studia antiqua: vide ad iv. 445. Nihilo tamen minus Noster nunc ingenio abusus est : Stygis enim turbida aqua et limo plena non poterat spectantis formam reddere.

505. Planxere sorores.] Apud Claudian. d. 1. Narcissum fracta Cephissus arundine luget. Sectos capillos. Ex more antiquissimo solebant mortuorum tumulis secti capillorum cincinni imponi. Ponere solenne in consecrationibus. Tibullus, I. i. 14. pomum ponere Deo. Mirum autem est, Nymphas rogum et feretrum parâsse.

508. Quassasque.] Septem MSS. cassasque. Id Burmannus explicat, quæ resectæ ab arbore succo suo carent et aridæ sunt. Nostri, quassasque. Et arguta forte videbitur explicatio

Burmanni. Cassas pro quassus scriptum fuisse a librariis, et eodem sensu, quis demiretur, quum sciverit quomodo ante typographiam repertam scriberentur libri ? scilicet duo, tres, vel plures scribæ ante pluteum, dictante verba magistro, exarabant; et, prout quisque peritus esset, alter quassus, alter cassas in suo codice reponebat. Similiter ex omnibus hisce mendis quæ in nostris scriptis libris occurrunt. Quatere, quassare, percutere faces, formulæ obviæ. Vid. Heinsius ad iv. 758. Jactabantur enim inter eundum. Croceum florem. Narcissum. Flos hic Diis inferis sacer fingitur, ut qui floreat tantum et transeat, neque ullum ex se fructum edat; ita et ingenia præcocia haud facile perveniunt ad frugem. Flos autem ille etiam hodie juxta Heliconem plurimus reperitur, ut narrat Chandler in Itiner.

cap. 64.

VI. Cognita res meritam vati per Achaidas urbes Attulerat famam; nomenque erat auguris ingens; Spernit Echionides tamen hunc, ex omnibus unus Contemptor Superum, Pentheus; præsagaqueridet Verba senis; tenebrasque et cladem lucis ademptæ Objicit: ille movens albentia tempora canis, 516

Quam felix esses, si tu quoque luminis hujus

511–733. Cognita res meritum, etc.] Bacchus, emensus multas terras, Thebas venit. Pentheus vero, Echionis filius, Cadmi ex Agave nepos, cui Cadmus imperium tradiderat, quum sacra nova accipere nollet, Bacchumque adeo interficere conaretur, dilaceratus est ab Agave et sororibus, quas Bacchus eum in finem in furorem adegerat. Tractata est hæc fabula post Æschylum, cujus Pentheus interiit, ab Euripide in Bacchis. Habent eam Apollod. III. v. 2; Hygin. fab. 184; Philostr. Icon. I. Attingit etiam Theocrit. 'Id. 26. Cf. et Senec. Ed. 404–508. et similem loc. apud Virgil. Æn. vii. 385 sqq. Sine dubio Pentheus, quum furorem Bacchicum, qui totas interdum civitates invadebat, coercere vellet, a Bacchis occisus est. Ferociorem autem eum Ovidius descripsit, quam Euripides. Nullam autem transformationem hæc fab. habet ; itaque Noster, ne instituti immemor videretur, inde ad versum 574. commode intexuit aliam. Res, vaticinium de Narcisso impletum ; cognita, quum esset divulgata. Vati, Tiresiæ; redit enim eo, quo deflexerat carmen. Achaidas, Græcas. Apud Homer. omnes Græci ’Axaloi. Achaidas urbes. Achaica regio est Græciæ, Peloponneso contermina. Auguris. Aures ejus ita purgatæ erant, ut omnes avium voces auditu perciperet. Apollod. III. vi. 7. Apud Euripid. d. 1. 347. sedes habet, ubi oiwVooKoTET. Jam breviter notat mo

res Penthei, qui ad hanc rem pertinebant, Contemptor Superum : ex omnibus, ex omni familia Cadmi. Cæteri venerabantur Bacchum : vid. ver. 564. Tenebræ, ut okótos, de cæcitate. Cladem, damnum, quod passus erat, luce adempta. Aliter Tiresiam increpat apud Euripid. 255 sqq.

516. Movens.] Motus et agitatio capitis signum indignationis. Movet autem Tiresias tempora, et quidem senilia. Sed id graphice expressit, albentia canis, tempora cana. Io coi kpótagol. Anacr. Od. 56 ; et Hom. Il. 8. 518. senes vocat to corporápovs répovras. Tiresiam, qui quatuor generationibus post, Eteoclis et Polynicis tempore, adhuc vixit, jam senem facit tempore Penthei, sequutus Euripidem, apud quem Bacch. ver. 258. Pentheus ei tribuit yñpas toNíov: vid. Barnes. ad ver. 178. Et commode h. 1. senectutis mentio fit; ea enim tanto majorem auctoritatem vati, tantoque majorem fidem ejus responsis conciliabat. Nec tamen omnino spernenda est altera lectio, albentia tempora vittis, maxime ob xiii. 643: Hinc Anius niveis circumdata tempora vittis Concutiens. Vitta enim alba insignire solebat tempora augurum.

517. Quam felix esses.] Et ad risum et ad cladem oculorum verbis gravissimis respondet vates. Apud Euripid. 368. non μαντική, sed τοις πράγμαolv edoctus veretur, ne Pentheus luctum inferat Cadmi domo. Sed Ovid.

Orbus," ait, “ fieres, nec Bacchia sacra videres ! Jamque dies aderit, jamque haud procul auguror

esse, Qua novus huc veniat, proles Semeleia, Liber. 520 Quem nisi templorum fueris dignatus honore, Mille lacer spargere locis, et sanguine silvas Fædabis, matremque tuam, matrisque sorores. Evenient: neque enim dignabere numen honore; Meque sub his tenebris nimium vidisse quereris.” Talia dicentem proturbat Echione natus : 526 Dicta fides sequitur; responsaque vatis aguntur. Liber adest; festisque fremunt ululatibus agri :

vel nexus causa hæc novavit. Bac

templis, aris, statuis, ut Græc. Tiuñoal chia sacra, Telstàs evious, i. e. my vaois, etc.: vid. Perizon. ad Ælian. steria bacchica : vid. Perizon. ad Æ V. H. II. xxxi. 12. Lacer spargere, lian. V. H. II. xxxi. 20. Dicta sunt, laceraberis et spargeris. Fædare, de ut omnia sacra enthusiastica, Orgia, sanguine vulneratorum. Virgil. ÆÅTÒ tñs opyñs, a furore, insania : neid. ii. 492. fædantem sanguine ignes. vid. ad iv. 1. Intelliguntur autem Sub, in, tenebris, ut vii. 2. sub nocte. h. 1. prisca illa orgia, diversa ab In sub tenebris vidisse inest acumen. Atheniensium Dionysiis, et trieterica 527. Responsa, vaticinium: vide dicta, quoniam a Thebanis tertio quo ad ver. 340. Aguntur, eventum ha. que anno celebrabantur, et quidem in bent. Idem est alterum fides sequitur. monte Cithærone nocturnis discursi

528. Adest, nempe e Lydia. Eubus: vid. Barnes. ad Euripid. ver. 133. ripid. 234. Thebis mulieres coegit et Perizon. ad Ælian. V.H. xiii. 2.

βακχεύειν εν τω Κιθαιρώνι. Αpollod. 519. Jam, vox vaticinantium; ita Noster brevitatis studio statim irruit que repetitur non sine gravitate. No

in ipsum fremitum. Agri fremunt, vus, non est recentior, diversus a pris- Bpéuovor, verbum proprium de Baccis hujus nominis Diis, sed, ut Fran chantibus, unde Bacchus Bpóuros; vid. cius bene vidit, nobis adhuc incognitus. Longin. xv. 6. Ululatibus, iaxais, Eurip. ver. 219. Ó VEwoti daiuwv; ver. ólovyuois. Ipse Bacch. de se, Eu256 et 272. daiuwv ó véos. Sic sæ rip. ver. 24. Thebas in Græcia primas pe novus apud Nostrum, novi fructus,

åvwłólvğa, ululatu complevi. Nam nova monstra, etc. i. e. adhuc ignota. ódoló elv et ululare, etiam præ gauVeniat exquisitius, quam veniet. Ti dio exclamare et ululare, sed de furibul. I. iv. 49: Tempus erit, quum me bundo Bacchantium clamore in primis deducat, ubi vide observationem Hey dicitur. Ululabant autem voces has, nii.

Ευοί Βάκχε, ώ "Ιακχε, Ιώ Βάκχε, 521. Quem nisi, etc.] Nisi dignum Ευοί σαβοί, unde ευάζειν τα όργια, eum judicabis, quem colas templis quod Virg. Æneid. vi. 517. reddidit, excitandis et dedicandis. Honorare

evare orgia, i. e.evando celebrare orgia:

Turba ruunt, mixtæque viris matresque, nurusque, Vulgusque, proceresque, ignota ad sacra feruntur.

Quis furor, anguigenæ, proles Mavortia, vestras Attonuit mentes?" Pentheus ait: “ærane tantum Ære repulsa valent? et adunco tibia cornu? Et magicæ fraudes ? ut, quos non belliger ensis, Non tuba terruerint, non strictis agmina telis; 535 Femineæ voces, et mota insania vino,

531. Quis furor crebra vox indignantium. vi. 170; Virgil. Georg. iv. 495; Tibul. I. X. 33. Anguigenæ, Thebani ex anguis dentibus prognati, Græcis Etaproí. Eorum urbs draconigena, Fast. iii. 865. Utrumque voc. ab ipso Ovidio signatum videtur ad formam terrigena, etc. Proles Mavortia, nam draco ille Martis filius fue

rat.

vid. Drackenb. ad Sil. ii. 101. Festis, quia conjuncti erant hujusmodi ululatus cum sacris Bacchi.

529. Inducuntur Bacchi thiasi. Virg. Ecl. v.30; nam diaoos, thiasus, dicta est vocabulo proprio multitudo illa mixta et pompa, quæ Bacchum comitabatur: vid. Barnes. ad Eurip. ver. 56. Mixtæque, etc. Feminæ et mares, pauperes et nobiles sacris his arcanis interesse poterant. Euripid. ver. 208 sqq. Verba ruunt et feruntur egregie pingunt studium, quo superstitiosa et levis multitudo certatim advolat ad ignota (nam ignota et nova scire cupiunt) sacra. Ruere sic etiam xv. 729; Phædr. V. fab. i. 3. Significat enim sine ordine et summa cum contentione currere. Matres et nurus solenne Nostro, quum omnis generis et ætatis mulieres commemorat. Et nurus poetis omnis mulier. Brouckh. ad Propert. II. v. 26. Mixta viris. Eurip. 36: γυναίκες ομού δε Κάδμου halolv ávajeniyuéval. Proceres, ipse Cadmus cum filiabus et Tiresia. Eurip. 299. Vulgusque, proceresque ; jam in libro i. 193: Faunique, Satyrique, etc. infra, libro iv. 10: Telusque, calathosque. Vulgatam lectionem retinuimus, quia hujus metri exempla reperiuntur apud Virg., præsertim in Ecl. iv. 51; et Georg. i. 279. Proceres dicuntur, qui in civitate eminent, sicuti, in ædificiis, capita trabium quæ proceres appellantur.

VOL. III.

532. Attoniti, qui, audito Bacchantium fremitu, et ipsi furorem concipiunt: vid. Iani ad Horat. I. Od. xvi. 7. Æra, cymbala, quorum usus in mysteriis Bacchi non minus, quam in sacris Cybeles; multa enim utrisque sacris communia. Erant concava, atque inter se concussa, tinnitum acutum dabant, et pungentem veluti animos : vide Fast. iv. 189. Repulsa, pulsa, ut Tibul. I. iii. 24; viii. 22. Adunco tibia cornu, tibia Phrygia, inventa a Mida rege, et incurva, quum cæteræ tibiæ essent rectæ. Virgil. Æneid. xi. 737: Ubi curva choros indirit tibia Bacchi, Cornu additum augebat sonum.

534. Magica fraudes.] Apud Euripidem, versu 234. Bacchus yóns et Étudós. Quum sacra Bacchi essent nocturna, arcana et cum multis præstigiis conjuncta, Pentheo videbantur magicæ fraudes. Belliger ensis, ut Martial. V. Epigr. xxv. belligera hasta; Horat. Sat, i. 31. hosticus ensis. Tube usus erat in bellis; vide ad i. 98.

Сс

Obscænique greges, et inania tympana vincant.
Vosne, senes, mirer? qui, longa per æquora vecti,
Hac Tyron, hac profugos posuistis sede Penates ;
Nunc sinitis sine Marte capi ? vosne, acrior ætas,
O juvenes, propiorque meæ, quos arma tenere, 541
Non thyrsos, galeaque tegi, non fronde, decebat?
Este, precor, memores, qua sitis stirpe creati;
Illiusque animos, qui multos perdidit unus,
Sumite serpentis: pro fontibus ille lacuque 545
Interiit: at vos pro fama vincite vestra.
Ille dedit leto fortes : vos pellite molles,

ta.

537. Obscæni greges.] Sil. Ital. xvii. 112. Semiviri chori. Tympana, orbes intenti corio, pulsabantur manibus et edebant sonum raucum. Euripid. 124. βυρσότονα κυκλώματα, et versu 156. Bapúßpopa. Inania, non timenda.

538. Senes cum Cadmo e Phænicia profecti orbem pererraverant: vide ver. 6. Hos non ompes necâsse videtur serpens a Cadmo interfectus. Hac Tyron. Tyros insula est Phæniciæ adjacens, a Tyro, Phænicis filio, dic

Est etiam Tyros Laconiæ urbs, et insula in mari rubro. Hac Tyron, etc. Certum signum novæ sedis captæ, si penates ibi constituerentur. Novæ autem sedi nomen urbis, unde venerant profugi, imponi solebat. Expressit vero, ut Nauger. jam monuit, Virgil. Æn. i. 68: Ilium in Italiam portans victosque penates.

540. Acer de juvenili vigore. Propior mea. Elegantius Ascanius ad Euryalum, Æneid. ix. 275. mea quem spatiis propioribus ætas Insequitur. Thyrsus, baculus aut hasta, quam gestabant, quaque terram pulsabant Bacchantes. Revinctus erat hedera aut pampinis, unde ab Euripid. ver. 25. siooivov Bélog; ab Ovidio vero,

XIII. Epist. xxxiii. pampina hasta vocatur: vide mox, ver. 667. Speciem ejus e gemmis expressam habes apud Perizon. ad Ælian. V. H. jii. 18. et in Lipperti Dactyl. i. 184. 390. Fronde. Bacchantes coronati erant hedera, pampinis aut aliarum arborum frondibus. Tegi verbum solenne in hac re. Vide Catull. lxiv. 257.

544. Illiusque animos, etc.] Solenne est posteris majorum facta in memoriam revocare. Argumentum autem hoc a serpente ductum non dedecet orationem in opere mythologico. Fontes et lacius eodem redeunt, sed dictum hoc ad formulam pro aris et focis. Molles, effeminati. Male Burmannus top pellite præfert perdite, quod melius conveniat v. dedit leto. Immo vult minus dicere, ut duplex oppositio sit, fortes-molles, leto darempellere, quemadmodum ante interüt-vincite. Revocare, restituere, vocabulo vocis ad facta translato: vid. Gronov. Observ. ii. 19. Præfero tamen, quod omnes MSS. præter duos, habent, retinete. Heren. iii. 3. retinere fortitudinem, conservare. Velleius, II. lxxix. 5.. retinere dignitatem, dignitatis memorem se gerere. Etiam in Nuce 51. retinere decus.

« AnteriorContinua »