Imatges de pàgina
PDF
EPUB

Æolis interea tantorum ignara malorum Dinumerat noctes; et jam, quas in-duat ille, Festinat vestes; jam quas, ubi venerit ille, 575 Ipsa gerat; reditusque sibi promittit inanes. Omnibus illa quidem Superis pia tura ferebat: Ante tamen cunctos Junonis templa colebat ; Proque viro, qui nullus erat, veniebat ad aras; Utque foret sospes conjux suus, utque rediret, 580 Optabat, nullamque sibi præferret : at illi Hoc de tot votis poterat contingere solum.

At Dea non ultra pro functo morte rogari Sustinet; utque manus funestas arceat aris; “ Iri, meæ,” dixit, “ fidissima nuntia vocis, 585 Vise soporiferam Somni velociter aulam ;

573. Æolis interea, etc.) Non male sensus et studia mulieris piæ reditumque mariti expectantis hic notata habes. Dinumerat noctes. Heroid. ii. 7. Tempora si numeres, bene quæ numeramus amantes. Dinumerare i.q. numerare. Festinat, festinanter texit; vide ad ix. 586. Inanis reditus, quem falso nobis promittimus, speramus. Pia tura, quæ animo pio adolentur, quorum oblatio pietatem declarat. Sic blanda tura Tibul. III. iii. 2 ; far pium, III. iv. 10. Ea, ne quid sua ipsius culpa marito accideret, mulier sollicita dabat omnibus Superis, sed imprimis Junoni, quæ præerat matrimonio, (toris quæ præsidet alma maritis Heroid. ij. 41.) Pro Junonis Heinsius malebat Junonia. Colere templa, adire templa ibique et preces et sacra facere. Venerari templa dixit Virgil. Æn. ii. 84. Qui nullus erat, qui mortuus erat. Sic supra, Quam vellem nulla forem! et mox ver. 684.

581. At illi hoc-solum.] Maximopere improbandus talis jocus in re tam tristi. Nil jocosum in his verbis Ovidii

patet. Plani respexit noster voces illas

nullamque sibi præferret.”

583. At Dea non ultra.] Juno somnium mittit Halcyonæ. Sed hoc commode ita tractavit,'ut Somni Som. niorumque mythologiam intereret, totamque narrationem mirifice ani. maret. In longiore autem hac Somni descriptione suum ingenium secutus esse videtur Ovidius, eumque expressit Stat. Theb. x. 79 sqq. Ab aliis notatur ut juvenis aut Genius vel alatus, vel sine alis, e pleno cornu somnum in hominum oculos demittens. Vid. Lessingius in libro, Wie die Alten den Tod gemahlt, et Winkelmannus Mon, ined. p. 147. Conf. Lucian. Ver. Hist. tom. iv. p. 291-94. ubi Somni insula obscura et urbs copiose, sed aliter ac h. 1. describitur. At Dea-aris. Duabus causis movebatur Dea, ut certiorem faceret Halcyonen de morte mariti, primum ne diutius falleretur pia conjux, deinde ne aræ suæ polluerentur manibus funestis, hoc est, conjugis ejus, cujus maritus mortuus erat. Quod posterius justo argutius dictum est.

Extinctique jube Ceycis imagine mittat
Somnia ad Halcyonen, veros imitantia casus.'
Dixerat: induitur velamina mille colorum
Iris, et arquato cælum curvamine signans 590
Tecta petit jussi sub rupe latentia regis.

Est prope Cimmerios longo spelunca recessu, Mons cavus, ignavi domus et penetralia Somni ; Quo nunquam radiis oriens, mediusve, cadensve Phæbus adire potest: nebulæ caligine mixtæ 595 Exhalantur humo, dubiæque crepuscula lucis. Non vigil ales ibi cristati cantibus oris

588. Veros imitantia casus. ] Miror, carebat omnibus, quæ strepitum facenec ab Heinsio nec a Burmanno nar rent ; habebat ea, quæ somnum conrantia mutatum esse in imituntia, quod ciliarent. Cimmerii, populus fabulosus, novem MSS. auctoritate se tuetur, quem æternis tenebris et nebulis in. ubique fere de somnis adhibetur (ix. volutum ad fines Oceani habitare canit 480. Infra ver. 613 et 626; I. Pont. Homerus, Od. A. 13 sqq. qui est fons ii. 45. Somnia me terrent, veros imi. hujus fabulæ. Conf. Tibullus, IV. i. lantia casus,) atque etiam melius con 64; Valerius Flac. ii. 398. Hine venit to veros; viii. 195. ut veras Cimmeriæ tenebræ dicuntur. Specus imitentur aves ; II. ex Ponto i. 37. subterraneos inter Bajas et Cumas, veros imitantia muros.

prisca ætate ab hominibus habitatos, 589. Induitur-Iris.] Virgilius, originem fabulæ dedisse, monuerat Æn. iv. 700. Iris croceis per cælum Ephorus Cumanus ; vide Strabon. lib. roscida pennis, Mille trahens varios v. p. 374. Quidquid sit, commode in adverso sole colores, Devolat : vid. tam caliginosa loca translata Somni etiam Jul. Scaliger exercit. 80. Ar. aula. quato. Nonius inter arcum et arquum 594. Quo nunquam radiis, etc.) distinguit, quod alter fornicem de Expressit Homeri dictum locum : signet, alter Iridem. Hac auctoritate ουδέ ποτ' αυτούς Hέλιος φαέθων επι. ductus Heiusius arquato recepit, quum δέρκεται ακτίνεσσιν, Ουδ' οπότ' αν cæteri MSS. habeant arcato, arcuato στείχηση προς ουρανόν άστερόεντα, , aut aliter. Sed illud discrimen finx Ούθ' όταν αψ επί γαίαν απ' ουρανόerunt Grammatici, veterum enim alii Oev porpánntat. Conf. Virgilium, arcus scribebant, alii arquus. Sic Georg. iii. 537. Etiam Hesiodus, Th. Arquitenentes Diana et Apollo apud 755. qui Somnum et Mortem, Noctis Arnobium adv. Gent. i. p. 20. Ar liberos, in Erebo ponit, iisdem fere, quatus igitur sive arcuatus est in for quibus Homerus, verbis usus mam arcus flexus; Virgilius, Æn. v. Crepuscula non eahalantur. Itaque 609. Illa viam celerans per mille colo rursus, more poetarum, de quo sæpe ribus arcum, Nulli visa, cito decurrit jam vidimus, duo diversa vocc. uni tramite virgo.

verbo addidit : dubiæ lucis, vide iv. 592. Est prope Cimmerios, etc.) Aula Somni loco caliginoso sita erat, 597. Ales, gallus gallinaceus, qui VOL. IV.

li

est.

400 seq.

Evocat Auroram ; nec voce silentia rumpunt
Sollicitive canes, canibusve sagacior anser.
Non fera, non pecudes, non moti flamine rami, 600
Humanæve sonum reddunt convicia linguæ.
Muta quies habitat: saxo tamen exit ab imo
Rivus aquæ Lethes; per quem cum murmure la-
Invitat somnos crepitantibus unda lapillis. [bens
Ante fores antri fecunda

florent, 605 Innumeræque herbæ, quarum de lacte soporem

papavera florent,

2.

sæpe simpliciter öpvis et ales dicitur. Pro cristatus ales dixit cristati cantibus oris, quia ales jam ornatus est suo epitheto. Lucianus ibi ponit galli gallinacei templum, et in silva magnam vespertilionum vim. Apud Statium atra boum armenta in gramine quiescunt.

Evocat e mari Auroram, quæ sequitur ejus cantum. Virgilius, Georg. i. 388. vocat pluviam cornix. Solliciti, vigilaces ; etiam Livius, v. 47. Canes sollicitum ad nocturnos strepitus animal. Eodem nunc redit sagar, qui facile animadvertit strepitus. Neque vero hic respexit ad solos Capitolii anseres tempore Manlii, tunc enim importune hoc esset additum, sed omnino ad naturam anserum. Vide ad viii. 684.

600. Non fera, etc.] Post hunc versum plures (et noster Regius B solus, et inter lineas) subjungunt istum, Garrula nec Procne stertentia pectora, aut corpora, mulcet. Pessime. Recte Heinsius, si mulcet, inquit, Procne stertentia pectora, nihil causæ est, cur hinc ablegetur. Convicia,

Notat Burmannus Paulinum, Epist. i. ad Auf. expressisse h.l. Dum levia humanæ metuit convicia linguæ.

603. Rivus aqua Lethes.] Quia dormientes obliviscuntur curarum, propterea rivus Lethes ante Somni aulam. A Callimacho h. Del. ver. 234. AnDaiov a tepòv ei tribuitur. Apud Virg.

cum

Æn. v. 854. Lethæam aquum inspergit in oculos Palinuri. Ipse Somnus Lethaus Georg. i. 87. Apud Orph. H. 84. 8. Somnus est frater Lethes. Noli cum Barthio et Burmanno offendi unda per rivum labente, nam fert hoc sermo Roman. poeticus, qui sæpe rivum aquæ dicit, ubi ripas expectâsses, ut apud Tibullum, I. i. 28. Licuit etiam Virgilio, Georg. ii. 460. dicere, Tellus fundit humo victum, ubi vide Heyn. Idem Georg. iv. 457. fugere per flumina pro, in ripa Aluminis. Rirus sæpe est alveus ; Horatius, II. Od. iii. 11. laborat lympha fugar trepidare rivo; 1. Ep. x. 21. aqua per pronum trepidat

murmure rivum. Crepitantes lapilli, quorum objectu unda crepitum, murmur faciunt. Hujusmodi autem murmur facillime somnum conciliat, iii. Fast. 17; Horat. Epod. II. xv. 27. Hinc somnifera lympha apud Silium. Apud Statium contra fluvius taciturnus labitur.

605. Papavera, nigra imprimis, vim habent soporificam. Virgilius, Georg. i. 78. lethæo perfusa papavera somno, ubi vid. Martin. Fast, iv. 547. somnique papavera causas Dat tibi cum tepido lacte bibenda puer. Hinc Somnus pingebatur cum papavere. Circa antra feliciter et sua sponte prove: niunt virgulta. Lucianus in Somni insula silvam ponit procera papavera habentem.

voces.

Nox legit, et spargit per opacas humida terras.
Janua, quæ verso stridorem cardine reddat,
Nulla domo tota; custos in limine nullus.
At medio torus est ebeno sublimis in antro, 610
Plumeus, unicolor, pullo velamine tectus,
Quo cubat ipse Deus, membris languore solutis.
Hunc circa passim, varias imitantia formas,
Somnia vana jacent totidem, quot messis aristas,
Silva gerit frondes, ejectas litus arenas. 615
Quo simul intravit, manibusque obstantia virgo

Sed quæ ap

608. Janua, quæ.] Ante Heinsium torum, ut omnia essent tristia, aulamedebatur Janua, ne.

que Somni ostentarent, quum ditiores probavit etiam Burmannus; nam si Romani versicoloribus lectis, spondis fores, inquit, sunt ante antrum, intus ex terebintho, auroque ornatis, strajanuas fuisse verisimile est, sed mi gulis purpureis, pictis delectarentur : nime sonoras. Quanquam fores sint Propertius, III. v. 63; Virgilius, Æn. ante antrum, non idcirco necessario i. 697. Cicero Tusc. v. 21: vide fuerunt intus januæ, vel minime so Salmas. ad Solin. p. 417. Membris noræ ; sed contra nullæ fuerunt; qua solutis; vid. ad vii. 186. propter custos in limine nullus: Tò ne 613. Passim, dispersa sine ordine. igitur posse defendi ex nostris codici. Quot messis, etc. vulgaris comparatio. bus Regiis existimo. In codice B. Selectiora habet Seneca (Ed. ver. 600 manus secunda bene restituit reddat, sqq. Luciano memorantur procera pro sonut quod sensui et magis etiam et humilia, formosa et informia, jumetro repugnat. Custodes Statius facit cunda, aurea, alata, ornata somnia. Quietem, Oblivionem, Silentium. Gerit, fert, habet. Tibullus, II. iv.

610. At medio torus est, etc.) Frus 56. Quidquid et herbarum Thessala tra hic hæserunt interpretes. In medio terra gerit. erat torus plumeus, pulvinus plumis 616. Manibusque-dimovil, ut qui confertus, (quum pauperiores habe per densa virgulta incedunt. Sed si rent torum de ulvis) impositus spondæ jacebant somnia, non commode potesublimi ex ebeno, adeoque sublimis rant manibus dimoveri. Sacra, quia et ipse magnificentiæ causa, lectus Somnus Deus. Heinsius conjicit Atra præterea pullo velamine, stragulo atro, domus: male, monente etiam Burut adeo totus lectus esset unicolor, manno. Regii nostri Sacra. Oculi, quod ita compositum est ut bicolor, quibus obrepit somnus, ut aperti retiversicolor, atricolor, etc. Confer viii. neri nequeant, graves dicuntur, et victi 655-659. Pro in antro Heinsius tandem gravitate jacent. Si Deus jadedit in atra; et pro unicolor malit cebat in toro, non poterat percutere atricolor (quod vocabul. ex Plinio de nutanti pectora mento, id quod non fendit,) aut æquicolor, æqui cum ebeno nisi iis evenit, qui sedentes doriniunt : atra coloris, ebeno concolor, sine causa. nisi fingas, eum cum oculis et supeUnicolorem et quidem atrum habebat riorem corporis partem tollere iden

Somnia dimovit, vestis fulgore reluxit
Sacra domus ; tardaque Deus gravitate jacentes
Vix oculos tollens, iterumque iterumque relabens,
Summaque percutiens nutanti pectora mento, 620
Excussit tandem sibi se; cubitoque levatus,
Quid veniat, cognorat enim, scitatur; at illa : [rum;
“ Somne, quies rerum; placidissime, Somne, Deo-
Pax animi, quem cura fugit; qui corda diurnis
Fessa ministeriis mulces, reparasque labori;

625 Somnia, quæ veras æquent imitamine formas, Herculea Trachine jube, sub imagine regis Halcyonen adeant, simulacraque naufraga fingant. Imperat hoc Juno.” Postquam mandata peregit Iris, abit; neque enim ulterius tolerare vaporis 630 Vim poterat; labique ut Somnum sensit in artus, Effugit, et remeat per quos modo venerat arcus.

At pater e populo natorum mille suorum

tidem voluisse. Quoniam expergis epitheta etiam imponunt a persoais centes somnunr excutere sibi dicuntur, vel rebus posterioris ævi. non potuit Noster ab ingenio suo im 630. Vaporis, qualis solet esse in petrare, quin adderet, eucussit sibi se, dormitoriis, Somni in primis. Statius fere ut viii. 819. de Fame, Seque viro Theb. x. 108. in Somni descriptione, inspirat. Neque vero surgit, sed cu corpore pigro Strata calent, supraque bito tantum levatur Deus sommo tar lorum niger ejflat anhelo Ore vapor. dus, hinc ver. 649. caput solum lan

Sentit somnum,

ut viii. 812. Nympha guore solutum deponit.

famem. 623. Somne, quies rerum, etc.] Conf. 633. At pater e populo, etc.) Locus cum hac compellatione Orpheus, Ar classicus de Somniis: populus natogon. 1002 seqq. et hym. 84 ; Seneca rum, ut vi. 198. de quatuordecim Herc. Fur. 1065. Sed hoc loco pau Niobes liberis ; Virgilius, Georg. i. cioribus verbis defungi potuisset festi 382. erercitus corvorum ; Plinius, pan. nans Iris. Conf. Silius, x. 342 sqq. 23. populus occursantium; infra xii. Qui corda, etc. Eandem vim iisdem 499. populus superamur ab uno. E verbis supra alimentis tribuit, iv. 215. plebe innumera somniorum erocat

627. Herculea Trachine.] Vulgo Morphea, qui primipilus, tribunus, Herculeam Trachina. Monet Bur ceu dux somniorum, quæ humanam mannus accidisse hanc rem ante Her. formam personamque sustinere pos. culis obitum, a quo Trachin demum sunt. Excitat, jacebat enim, ver. Herculen dicta sit. Itaque licentia 614. Artificem in simulandis figuris. poetarum esse

Nostrum usum, qui figura, poppy, dictus Morpheus.

« AnteriorContinua »